Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8948:2011 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 659:2009, quy định phương pháp chuẩn để xác định hàm lượng dầu trong các loại hạt có dầu sử dụng làm nguyên liệu công nghiệp. Dưới đây là tóm tắt chi tiết nội dung phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều 1 - Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này quy định phương pháp chuẩn (phương pháp trọng tài) để xác định hàm lượng chất chiết bằng hexan (hoặc ete dầu mỏ), thường được gọi là "hàm lượng dầu", của các loại hạt có dầu được sử dụng làm nguyên liệu trong công nghiệp. Phạm vi áp dụng cụ thể bao gồm:

• Áp dụng cho hầu hết các loại hạt có dầu thông thường như hạt cải dầu, hạt mù tạt, đậu tương, hạt hướng dương, hạt lanh, hạt vừng, hạt lạc, và các loại hạt tương tự khác.
• Tiêu chuẩn này cũng có thể áp dụng cho các loại hạt có dầu đặc biệt hoặc các hạt có cấu trúc khó chiết xuất hơn, tuy nhiên quy trình chuẩn bị mẫu có thể yêu cầu các bước bổ sung phù hợp với đặc tính cơ lý của từng loại hạt.
• Phương pháp này không áp dụng cho các loại hạt có dầu chứa hàm lượng axit béo tự do rất cao hoặc các hạt chứa các chất không béo dễ bị chiết xuất cùng với dầu trong điều kiện thử nghiệm thông thường.

Điều 2 - Tài liệu viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, các tài liệu viện dẫn sau đây là cực kỳ cần thiết. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung:

• TCVN 8949 (ISO 542): Hạt có dầu - Phương pháp lấy mẫu. Đây là tài liệu nền tảng để đảm bảo mẫu thử nghiệm có tính đại diện cao nhất cho toàn bộ lô hàng.
• TCVN 6128 (ISO 661): Dầu mỡ động vật và thực vật - Chuẩn bị mẫu thử. Tài liệu này hướng dẫn cách xử lý và chuẩn bị mẫu dầu trước khi tiến hành các phân tích hóa lý tiếp theo.

Điều 3 - Thuật ngữ và định nghĩa

Trong phạm vi tiêu chuẩn TCVN 8948:2011, thuật ngữ cốt lõi được định nghĩa rõ ràng để tránh các sai lệch trong cách hiểu kết quả phân tích:

• Hàm lượng dầu (Oil content): Được định nghĩa là toàn bộ các chất được chiết xuất trong các điều kiện vận hành được quy định cụ thể trong tiêu chuẩn này.
• Hàm lượng dầu được biểu thị bằng phần trăm khối lượng (%), tính theo khối lượng của sản phẩm nhận được (mẫu gốc) hoặc tính theo khối lượng chất khô của mẫu sau khi đã loại bỏ độ ẩm.

Điều 4 - Nguyên tắc của phương pháp xác định

Phương pháp chuẩn xác định hàm lượng dầu dựa trên nguyên tắc chiết xuất liên tục bằng dung môi hữu cơ với các bước kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm đảm bảo độ chính xác tối đa:

• Chiết xuất ban đầu: Phần mẫu thử được chiết xuất bằng dung môi hexan kỹ thuật hoặc ete dầu mỏ trong thiết bị chiết thích hợp (như thiết bị Soxhlet hoặc thiết bị chiết tương đương).
• Nghiền mịn trung gian: Sau một khoảng thời gian chiết xuất ban đầu, phần bã còn lại được lấy ra khỏi thiết bị chiết, để bay hơi hết dung môi bám dính, sau đó được nghiền mịn trong cối giã hoặc máy nghiền chuyên dụng để phá vỡ các tế bào chứa dầu còn sót lại chưa được giải phóng hoàn toàn.
• Chiết xuất bổ sung: Tiến hành chiết xuất lần thứ hai (và lần thứ ba nếu cần thiết đối với các loại hạt khó chiết) đối với phần bã đã được nghiền mịn để đảm bảo toàn bộ lượng dầu được giải phóng và hòa tan hoàn toàn vào dung môi.
• Xác định khối lượng: Loại bỏ dung môi ra khỏi dịch chiết bằng cách chưng cất hoặc làm bay hơi, sau đó sấy khô lượng dầu thu được ở nhiệt độ quy định cho đến khi đạt khối lượng không đổi và tiến hành cân để tính toán hàm lượng dầu chính xác.