Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7984:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 15237:2016) về Nhiên liệu khoáng rắn - Xác định hàm lượng thủy ngân tổng trong than quy định phương pháp xác định hàm lượng thủy ngân tổng số trong các mẫu than đá và than cốc. Đây là văn bản kỹ thuật quan trọng phục vụ cho công tác kiểm định chất lượng nhiên liệu hóa thạch và đánh giá các tác động môi trường liên quan đến khí thải chứa thủy ngân từ quá trình đốt cháy than.

Đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn bao gồm các phòng thử nghiệm, tổ chức đánh giá sự phù hợp, các doanh nghiệp khai thác, chế biến, xuất nhập khẩu và sử dụng than, cùng các cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường.

- Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hàm lượng thủy ngân tổng số trong than đá, than cốc và các loại nhiên liệu khoáng rắn khác bằng phương pháp phổ hấp thụ nguyên tử hơi lạnh (CVAAS) hoặc phổ huỳnh quang nguyên tử hơi lạnh (CVAFS).
• Phương pháp này có khả năng xác định chính xác hàm lượng thủy ngân ở mức độ vết (nồng độ cực thấp) thường gặp trong các loại than tự nhiên.
• Quy trình phân tích được thiết kế nhằm đảm bảo tính đồng nhất, độ lặp lại và độ tái lập cao giữa các phòng thí nghiệm khác nhau trên phạm vi toàn quốc và quốc tế.

- Tài liệu viện dẫn bắt buộc (Điều 2)

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, người sử dụng cần viện dẫn và kết hợp với các tiêu chuẩn liên quan đến việc lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử.
• TCVN 11152 (ISO 11722) đối với việc xác định độ ẩm trong mẫu thử phân tích của than đá bằng phương pháp sấy trong dòng khí nitơ.
• TCVN 4919 (ISO 589) liên quan đến phương pháp xác định độ ẩm toàn phần của than đá.
• Các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành về phương pháp lấy mẫu và chuẩn bị mẫu thử phân tích để đảm bảo mẫu thử có tính đại diện cao nhất cho toàn bộ lô than cần kiểm nghiệm.

- Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Thủy ngân tổng số (Total mercury): Là toàn bộ lượng thủy ngân có trong mẫu than, bao gồm cả thủy ngân liên kết hữu cơ và vô cơ, được giải phóng hoàn toàn trong quá trình phân hủy mẫu để đưa về dạng nguyên tố tự do phục vụ cho việc đo đạc.
• Mẫu phân tích (Analysis sample): Mẫu than đã được nghiền mịn đến kích thước hạt tiêu chuẩn (thường nhỏ hơn 0,2 mm) và được lưu trữ trong điều kiện bảo quản nghiêm ngặt để tránh làm thay đổi hàm lượng ẩm và các thành phần hóa học khác.

- Nguyên tắc của phương pháp xác định (Điều 4)

• Mẫu than thử nghiệm được đốt cháy hoàn toàn trong môi trường oxy hoặc hỗn hợp khí phù hợp trong một hệ thống lò kín ở nhiệt độ cao để chuyển hóa toàn bộ thủy ngân thành pha khí.
• Hơi thủy ngân sinh ra được dẫn qua hệ thống bẫy hấp thụ chuyên dụng (thường là bẫy vàng để tạo hỗn hống) hoặc được hấp thụ trực tiếp bằng dung dịch axit oxy hóa mạnh để chuyển hóa thành ion thủy ngân (Hg2+).
• Sử dụng các tác nhân khử mạnh như thiếc(II) clorua (SnCl2) hoặc natri borohydrit (NaBH4) để khử ion thủy ngân trong dung dịch về dạng thủy ngân nguyên tố tự do (Hg0).
• Hơi thủy ngân nguyên tố sau đó được dòng khí mang dẫn vào buồng đo của thiết bị phổ hấp thụ nguyên tử hơi lạnh (CVAAS) hoặc phổ huỳnh quang nguyên tử hơi lạnh (CVAFS) để đo độ hấp thụ hoặc cường độ phát xạ ở bước sóng đặc trưng 253,7 nm.
• Hàm lượng thủy ngân tổng số trong mẫu than được tính toán dựa trên việc so sánh tín hiệu đo được với đường chuẩn được xây dựng từ các dung dịch thủy ngân tiêu chuẩn đã biết trước nồng độ.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7984:2018 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, đóng vai trò là công cụ kỹ thuật chuẩn mực giúp các phòng thử nghiệm nâng cao năng lực phân tích, đồng thời hỗ trợ các cơ quan quản lý kiểm soát hiệu quả hàm lượng kim loại nặng độc hại trong nhiên liệu khoáng rắn trước khi đưa vào sử dụng công nghiệp.