Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7911:2017

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7911:2017 (hoàn toàn tương đương với ISO/ASTM 51276:2012) quy định về quy trình thực hành sử dụng hệ đo liều polymetylmetacrylat (PMMA) để đo liều hấp thụ trong vật liệu được xử lý bằng bức xạ photon hoặc electron. Đây là một tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng trong lĩnh vực an toàn và bảo vệ bức xạ, giúp đảm bảo tính chính xác và thống nhất trong việc đo lường liều lượng bức xạ công nghiệp.

- Phạm vi áp dụng và các điều khoản đầu (Điều 1 đến Điều 4)

• Phạm vi áp dụng (Điều 1): Tiêu chuẩn này đưa ra các quy trình thử nghiệm vật lý và hóa học đối với hệ đo liều PMMA (bao gồm các loại như Perspex đỏ, Perspex hổ phách và PMMA không màu). Hệ đo liều này được thiết kế để đo liều hấp thụ trong dải từ 0,1 kGy đến 50 kGy khi có tác động của bức xạ gamma, tia X hoặc chùm electron năng lượng cao.
• Tài liệu viện dẫn (Điều 2): Hệ thống các tiêu chuẩn quốc tế liên quan được áp dụng đồng thời để đảm bảo tính chuẩn xác của phép đo, bao gồm các tiêu chuẩn về thuật ngữ đo liều bức xạ và thực hành hiệu chuẩn hệ thống đo liều.
• Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3): Định nghĩa rõ ràng các khái niệm chuyên ngành như liều hấp thụ, mẻ liều kế (dosimeter batch), hệ đo liều PMMA, độ hấp thụ quang học và các yếu tố ảnh hưởng đến độ không đảm bảo đo.
• Ý nghĩa và sử dụng (Điều 4): Khẳng định vai trò của hệ đo liều PMMA trong việc kiểm soát quá trình chiếu xạ. Việc xác định chính xác liều lượng hấp thụ là điều kiện tiên quyết để đảm bảo chất lượng sản phẩm chiếu xạ (như tiệt trùng thiết bị y tế, xử lý thực phẩm) và an toàn bức xạ cho con người.

- Quy định về phần của mẻ liều kế do người sử dụng giữ

Trong quy trình vận hành và quản lý chất lượng hệ đo liều, việc lưu trữ và quản lý một phần của mẻ liều kế do người sử dụng trực tiếp nắm giữ đóng vai trò then chốt để kiểm soát sai số và hiệu chuẩn hệ thống. Các nội dung cốt lõi bao gồm:

• Mục đích lưu giữ: Người sử dụng phải giữ lại một số lượng liều kế nhất định từ mỗi mẻ (batch) được nhà sản xuất cung cấp. Phần liều kế lưu giữ này được sử dụng làm mẫu đối chứng, phục vụ cho công tác hiệu chuẩn định kỳ, kiểm tra độ ổn định của thiết bị đọc (máy đo phổ quang học) và xác định các ảnh hưởng của môi trường lưu trữ tại cơ sở vận hành.
• Điều kiện bảo quản nghiêm ngặt: Phần liều kế do người sử dụng giữ phải được bảo quản trong điều kiện môi trường được kiểm soát chặt chẽ về nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng theo đúng khuyến cáo của nhà sản xuất. PMMA rất nhạy cảm với ánh sáng cực tím (UV) và sự thay đổi độ ẩm, do đó việc bảo quản không đúng cách sẽ làm thay đổi đặc tính hấp thụ quang học, dẫn đến sai lệch kết quả đo liều.
• Xây dựng đường cong hiệu chuẩn: Người sử dụng dùng các liều kế trong phần lưu giữ này để thực hiện quá trình chiếu xạ thực nghiệm tại các mức liều chuẩn đã biết, từ đó thiết lập hoặc xác nhận lại đường cong hiệu chuẩn (calibration curve) riêng cho hệ thống đo tại cơ sở của mình.
• Kiểm tra tính đồng nhất của mẻ: Trước khi đưa một mẻ liều kế mới vào sử dụng đại trà, người sử dụng phải tiến hành đo thử nghiệm trên một số mẫu ngẫu nhiên thuộc phần lưu giữ để đánh giá tính đồng nhất về độ nhạy bức xạ của toàn bộ mẻ đó.
• Lưu trữ hồ sơ và truy xuất nguồn gốc: Mọi thông tin liên quan đến phần mẻ liều kế do người sử dụng giữ, bao gồm mã số mẻ, ngày nhận, điều kiện lưu trữ thực tế, và kết quả các lần đo đối chứng phải được ghi chép đầy đủ trong hồ sơ quản lý chất lượng để phục vụ công tác thanh tra an toàn bức xạ và truy xuất nguồn gốc đo lường.