Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5868:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 9712:2012) quy định các yêu cầu về trình độ chuyên môn và cấp chứng chỉ cho nhân sự thực hiện thử nghiệm không phá hủy (NDT) trong lĩnh vực công nghiệp. Tiêu chuẩn này thiết lập một hệ thống chuẩn hóa nhằm đánh giá năng lực của các cá nhân thực hiện các phương pháp thử không phá hủy, đảm bảo tính thống nhất, khách quan và độ tin cậy của kết quả thử nghiệm trên phạm vi toàn quốc và quốc tế.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức chứng nhận nhân sự NDT, các cơ sở đào tạo và huấn luyện, các doanh nghiệp sử dụng nhân lực NDT, cũng như trực tiếp đối với các cá nhân thực hiện các phương pháp thử không phá hủy. Các phương pháp NDT được điều chỉnh bao gồm thử nghiệm phát xạ âm, thử nghiệm dòng xoáy, thử nghiệm hồng ngoại nhiệt, thử nghiệm rò rỉ, thử nghiệm hạt từ, thử nghiệm thẩm thấu, thử nghiệm chụp ảnh phóng xạ, thử nghiệm siêu âm và thử nghiệm quan sát bằng mắt.

Nội dung đánh giá năng lực thực hành của nhân sự NDT

Tiêu chuẩn quy định chi tiết các nội dung và yêu cầu trong quá trình sát hạch thực hành đối với các thí sinh tham gia đánh giá cấp chứng chỉ chuyên môn, bao gồm:

• Hiểu biết về trang thiết bị NDT: Thí sinh phải chứng minh được năng lực trong việc lựa chọn thiết bị phù hợp, thiết lập các thông số kỹ thuật ban đầu, hiệu chuẩn thiết bị và vận hành hệ thống thử nghiệm theo đúng tài liệu hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Áp dụng phương pháp NDT: Đánh giá khả năng áp dụng chính xác các kỹ thuật thử nghiệm trên các đối tượng kiểm tra cụ thể, tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình công nghệ và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan.
• Phát hiện các mất liên tục và lập báo cáo: Yêu cầu thí sinh phải có khả năng nhận diện, định vị, phân loại và xác định kích thước của các khuyết tật (mất liên tục) trong mẫu thử, đồng thời ghi chép đầy đủ và lập báo cáo kết quả một cách chính xác, trung thực.
• Viết hướng dẫn NDT (đối với thí sinh bậc 2): Thí sinh dự thi bậc 2 phải có khả năng biên soạn các hướng dẫn kỹ thuật thử nghiệm rõ ràng, chi tiết cho nhân sự bậc 1 thực hiện, đảm bảo tính khả thi và tuân thủ tiêu chuẩn hiện hành.

Các yêu cầu kỹ thuật và quy trình kiểm tra, giám sát NDT

Hệ thống tiêu chuẩn cũng quy định chặt chẽ các yếu tố cấu thành quy trình thử nghiệm không phá hủy nhằm đảm bảo chất lượng hoạt động đánh giá:

• Vấn đề chung và nhân sự NDT: Xác định rõ vai trò, trách nhiệm và giới hạn hoạt động của từng bậc trình độ chuyên môn (Bậc 1, Bậc 2, Bậc 3). Đảm bảo nhân sự có đủ sức khỏe, đặc biệt là năng lực thị giác được kiểm tra định kỳ, và được đào tạo liên tục.
• Vật liệu và thiết bị: Quy định về việc kiểm soát chất lượng vật liệu tiêu hao (như chất thẩm thấu, bột từ, phim chụp) và việc bảo dưỡng, kiểm định định kỳ các thiết bị đo lường, đầu dò, nguồn phóng xạ nhằm duy trì độ chính xác cao nhất.
• Mẫu thử: Các mẫu thử dùng trong sát hạch phải có các khuyết tật tự nhiên hoặc nhân tạo được kiểm soát và bảo mật thông tin, phản ánh đúng thực tế sản xuất để đánh giá khách quan năng lực của thí sinh.
• Thực hiện thử nghiệm và tiêu chí chấp nhận: Quy định trình tự các bước tiến hành thử nghiệm từ chuẩn bị bề mặt, áp dụng tác nhân thử, ghi nhận tín hiệu đến việc đối chiếu kết quả với các tiêu chí chấp nhận hoặc loại bỏ sản phẩm theo tiêu chuẩn thiết kế.
• Quy trình sau thử nghiệm và lập báo cáo: Hướng dẫn việc làm sạch bề mặt sau thử nghiệm, xử lý chất thải hóa học an toàn và hoàn thiện hồ sơ báo cáo kỹ thuật đầy đủ các thông số thử nghiệm, kết luận rõ ràng về tình trạng của đối tượng kiểm tra.
• Trình bày tổng thể: Yêu cầu về tính hệ thống, tính chuyên nghiệp trong việc quản lý hồ sơ chứng chỉ, lưu trữ dữ liệu thử nghiệm và duy trì hiệu lực của chứng chỉ cá nhân theo thời hạn quy định.

Hiệu lực và duy trì chứng chỉ

Tiêu chuẩn TCVN 5868:2018 quy định chứng chỉ cá nhân NDT được cấp có thời hạn hiệu lực cụ thể (thường là 5 năm). Để duy trì hiệu lực của chứng chỉ, cá nhân phải thực hiện thủ tục gia hạn hoặc đánh giá lại định kỳ nhằm chứng minh việc duy trì năng lực chuyên môn liên tục và đáp ứng các yêu cầu về hoạt động thực tế trong suốt thời gian được cấp chứng chỉ.