Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 2683:2012 (thay thế cho TCVN 2683:1989) quy định những nguyên tắc kỹ thuật bắt buộc trong công tác lấy mẫu, bao gói, vận chuyển và bảo quản các mẫu đất xây dựng. Đây là tài liệu kỹ thuật cốt lõi nhằm đảm bảo tính trung thực, chính xác của các chỉ tiêu cơ lý của đất khi đưa vào phòng thí nghiệm phục vụ thiết kế và thi công công trình.

Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với mọi loại đất xây dựng (bao gồm đất dính, đất rời, đất đá phong hóa) trong quá trình khảo sát địa chất công trình.
• Quy chuẩn này hướng dẫn chi tiết quy trình xử lý hai nhóm mẫu đất cơ bản: mẫu đất nguyên dạng (giữ nguyên cấu trúc tự nhiên và độ ẩm) và mẫu đất không nguyên dạng (mẫu bị xáo động cấu trúc).

Quy định kỹ thuật về công tác lấy mẫu đất

• Yêu cầu về thiết bị lấy mẫu: Thiết bị lấy mẫu (ống mẫu, mũi khoan, ống lấy mẫu thành mỏng) phải phù hợp với đặc tính của từng loại đất để hạn chế tối đa sự xáo động cấu trúc tự nhiên của mẫu đất nguyên dạng.
• Kỹ thuật lấy mẫu: Quá trình ấn hoặc đóng ống mẫu vào lòng đất phải được thực hiện liên tục với tốc độ đều, tránh va đập mạnh. Đối với đất yếu, ưu tiên sử dụng phương pháp ép thủy lực hoặc đóng búa tĩnh.
• Xác định vị trí và độ sâu: Mẫu đất phải được lấy đúng vị trí, đúng cao độ và chiều sâu theo phương án khảo sát đã phê duyệt. Ngay sau khi rút ống mẫu lên, phải tiến hành làm sạch bùn khoan bám bên ngoài ống.

Quy trình bao gói mẫu đất bảo đảm chất lượng

• Đối với mẫu đất nguyên dạng: Ngay sau khi lấy ra khỏi thiết bị, mẫu đất phải được gọt phẳng hai đầu, bọc bằng màng nilon chống ẩm hoặc giấy sáp chuyên dụng. Sau đó, tiến hành đổ parafin nóng chảy kín cả hai đầu ống mẫu để ngăn chặn hoàn toàn sự thoát hơi nước và giữ nguyên độ ẩm tự nhiên.
• Đối với mẫu đất không nguyên dạng: Mẫu được chứa trong các túi nilon dày, hộp nhựa cứng hoặc thùng gỗ kín để tránh thất thoát các hạt mịn và không bị lẫn tạp chất từ môi trường bên ngoài.
• Quy định về nhãn mác: Mỗi mẫu đất phải có tối thiểu hai nhãn ghi đầy đủ thông tin bao gồm: tên công trình, số hiệu hố khoan, số hiệu mẫu, độ sâu lấy mẫu, ngày lấy và tên người thực hiện. Một nhãn được dán chắc chắn bên ngoài vỏ bọc, nhãn còn lại được bọc nilon bảo vệ và đặt bên trong hộp mẫu.

Yêu cầu nghiêm ngặt trong vận chuyển mẫu đất

• Chống rung động và va đập: Các hộp chứa mẫu đất phải được xếp đặt ngăn nắp trong các hòm gỗ hoặc thùng chuyên dụng có chèn lót bằng các vật liệu đàn hồi như mùn cưa, rơm rạ, xốp hoặc cao su non nhằm triệt tiêu các rung động cơ học trong quá trình di chuyển.
• Kiểm soát nhiệt độ: Trong suốt quá trình vận chuyển từ hiện trường về phòng thí nghiệm, hòm mẫu phải được che đậy kín, tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời hoặc các nguồn nhiệt cao làm thay đổi tính chất vật lý của đất.
• Thời gian vận chuyển: Mẫu đất sau khi lấy tại hiện trường cần được chuyển ngay về phòng thí nghiệm trong thời gian ngắn nhất để tránh hiện tượng suy giảm chất lượng mẫu theo thời gian.

Quy định về bảo quản mẫu đất tại phòng thí nghiệm

• Môi trường lưu trữ: Mẫu đất phải được bảo quản trong phòng lưu mẫu chuyên dụng có nhiệt độ ổn định (tốt nhất từ 15 độ C đến 25 độ C) và độ ẩm không khí cao, tránh gió lùa trực tiếp.
• Thời hạn lưu mẫu và thí nghiệm: Các thí nghiệm xác định tính chất cơ lý đối với mẫu đất nguyên dạng nên được tiến hành trong vòng 30 ngày kể từ ngày lấy mẫu. Nếu quá thời hạn này, mẫu đất phải được kiểm tra, đánh giá lại trạng thái trước khi tiến hành thí nghiệm.
• Sắp xếp và quản lý: Mẫu đất trong kho phải được phân loại, xếp trên các giá kệ theo thứ tự số hiệu hố khoan và chiều sâu để thuận tiện cho việc theo dõi, bàn giao và thí nghiệm.