Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13850:2023 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ASTM D4576-16 (2021)) về Da - Xác định khả năng chống sự phát triển nấm mốc của da phèn xanh và da phèn trắng được ban hành nhằm cung cấp phương pháp thử nghiệm chuẩn hóa để đánh giá hiệu quả bảo quản của các hóa chất diệt nấm trên da bán thành phẩm trong điều kiện môi trường ẩm ướt.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định quy trình xác định khả năng kháng nấm mốc của da phèn xanh (wet blue) và da phèn trắng (wet white). Phương pháp này đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá chất lượng bảo quản da trong quá trình lưu kho và vận chuyển quốc tế, nơi điều kiện nhiệt độ và độ ẩm dễ kích thích nấm mốc phát triển.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các phòng thử nghiệm chất lượng da giày, các doanh nghiệp sản xuất và chế biến da thuộc, các nhà nhập khẩu, xuất khẩu da bán thành phẩm, cùng các cơ quan kiểm tra chất lượng sản phẩm hàng hóa.

Nguyên tắc của phương pháp thử nghiệm

Phương pháp thử dựa trên việc đặt các mẫu da phèn xanh hoặc da phèn trắng lên môi trường thạch dinh dưỡng đã được cấy sẵn hỗn hợp bào tử nấm mốc chỉ thị. Mẫu thử sau đó được ủ trong điều kiện môi trường ấm và ẩm tối ưu cho sự phát triển của vi sinh vật. Khả năng kháng nấm mốc của da được xác định bằng cách quan sát trực quan và đánh giá mức độ xuất hiện, lan rộng của nấm mốc trên bề mặt mẫu da theo các khoảng thời gian định kỳ.

Thiết bị, dụng cụ và môi trường nuôi cấy

• Tủ ấm vi sinh: Thiết bị phải có khả năng duy trì nhiệt độ ổn định ở mức 28 độ C đến 30 độ C để tạo điều kiện tối ưu cho nấm mốc phát triển.
• Môi trường nuôi cấy: Sử dụng thạch dinh dưỡng phù hợp như thạch khoai tây dextrose (PDA) hoặc thạch chiết xuất mạch nha (MEA) để làm giá đỡ và cung cấp dinh dưỡng cho bào tử nấm.
• Chủng nấm mốc chỉ thị: Sử dụng các chủng nấm mốc tiêu chuẩn có khả năng phân hủy hoặc phát triển mạnh trên da, điển hình là Aspergillus niger hoặc các chủng nấm mốc đặc trưng khác được quy định trong tiêu chuẩn.
• Dụng cụ bổ trợ: Đĩa Petri vô trùng, que cấy, pipet, và các thiết bị khử trùng dụng cụ thí nghiệm.

Quy trình chuẩn bị mẫu và tiến hành thử nghiệm

• Chuẩn bị mẫu thử: Mẫu da được cắt thành các miếng nhỏ có kích thước tiêu chuẩn (thường là hình tròn hoặc hình vuông theo quy định). Quá trình lấy mẫu và cắt mẫu phải đảm bảo không làm nhiễm bẩn thêm vi sinh vật từ môi trường ngoài vào bề mặt da.
• Cấy bào tử nấm mốc: Chuẩn bị dịch huyền phù bào tử nấm mốc với nồng độ xác định. Tiến hành cấy đều dịch huyền phù này lên bề mặt thạch dinh dưỡng trong đĩa Petri.
• Đặt mẫu và ủ: Đặt mẫu da thử nghiệm lên trung tâm của đĩa thạch đã cấy nấm mốc. Đậy kín đĩa Petri và đưa vào tủ ấm ở nhiệt độ quy định.
• Theo dõi và ghi nhận: Tiến hành kiểm tra và ghi lại tình trạng phát triển của nấm mốc trên bề mặt mẫu da sau các khoảng thời gian 1 tuần, 2 tuần, 3 tuần và 4 tuần (tổng thời gian thử nghiệm thông thường là 28 ngày).

Thang đo đánh giá mức độ phát triển nấm mốc

Mức độ kháng nấm mốc của mẫu da được phân loại dựa trên diện tích bề mặt da bị nấm mốc che phủ theo thang điểm tiêu chuẩn:

• Mức 0: Hoàn toàn không có sự phát triển của nấm mốc trên bề mặt mẫu da (khả năng kháng mốc xuất sắc).
• Mức 1: Nấm mốc phát triển nhẹ, chỉ chiếm dưới 10% diện tích bề mặt mẫu da.
• Mức 2: Nấm mốc phát triển trung bình, chiếm từ 10% đến 30% diện tích bề mặt mẫu da.
• Mức 3: Nấm mốc phát triển mạnh, chiếm từ 30% đến 70% diện tích bề mặt mẫu da.
• Mức 4: Nấm mốc phát triển rất mạnh, bao phủ trên 70% hoặc toàn bộ bề mặt mẫu da (không có khả năng kháng mốc).

Yêu cầu đối với báo cáo thử nghiệm

Báo cáo kết quả thử nghiệm phải được lập một cách chi tiết và bao gồm các thông tin bắt buộc sau:

• Thông tin nhận dạng đầy đủ về mẫu da thử nghiệm (loại da, độ dày, phương pháp thuộc da, loại hóa chất diệt nấm đã sử dụng nếu biết).
• Chi tiết về chủng nấm mốc chỉ thị và nồng độ dịch huyền phù bào tử được sử dụng.
• Điều kiện nhiệt độ và thời gian ủ mẫu cụ thể.
• Kết quả đánh giá mức độ nấm mốc qua từng tuần thử nghiệm (từ tuần 1 đến tuần 4).
• Bất kỳ sai lệch nào so với quy trình tiêu chuẩn và các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả thử nghiệm.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13850:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố ban hành, thay thế hoặc bổ sung cho các phương pháp thử nghiệm cũ liên quan đến việc đánh giá độ bền sinh học của da bán thành phẩm tại Việt Nam.