Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13519:2022 về Thức ăn chăn nuôi - Xác định hàm lượng selen bằng phương pháp đo huỳnh quang được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, đưa ra quy trình kỹ thuật chuẩn hóa nhằm xác định chính xác hàm lượng selen trong các sản phẩm thức ăn và nguyên liệu chăn nuôi.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định phương pháp đo huỳnh quang để xác định hàm lượng selen trong thức ăn chăn nuôi. Đối tượng áp dụng bao gồm các phòng thử nghiệm, cơ quan kiểm định chất lượng, các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, nhập khẩu thức ăn chăn nuôi và các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan đến việc kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm chăn nuôi.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13519:2022 (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Phương pháp này được thiết kế đặc biệt để định lượng selen, một nguyên tố vi lượng quan trọng nhưng có giới hạn an toàn hẹp trong dinh dưỡng vật nuôi.
• Tiêu chuẩn áp dụng cho tất cả các loại thức ăn chăn nuôi, bao gồm thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh, thức ăn đậm đặc, thức ăn bổ sung và các loại nguyên liệu đơn dùng trong chế biến thức ăn chăn nuôi.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Việc áp dụng tiêu chuẩn này đòi hỏi phải kết hợp với các tài liệu viện dẫn kỹ thuật liên quan để đảm bảo tính đồng bộ.
• Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn về lấy mẫu thức ăn chăn nuôi để đảm bảo mẫu phân tích có tính đại diện cao nhất.
• Tiêu chuẩn về chất lượng nước dùng trong phòng thí nghiệm phân tích (TCVN 4851 hoặc ISO 3696) cũng được viện dẫn để kiểm soát chất lượng dung môi và hóa chất pha chế.

3. Nguyên tắc của phương pháp đo huỳnh quang (Điều 3)

• Quá trình vô cơ hóa mẫu: Mẫu thử được xử lý nhiệt và phân hủy hoàn toàn bằng hỗn hợp các axit mạnh có tính oxy hóa cao (thường là axit nitric và axit perchloric). Quá trình này giúp phá vỡ các liên kết hữu cơ, giải phóng selen và chuyển hóa toàn bộ các dạng selen hiện diện trong mẫu về trạng thái hóa trị bốn (selenit - Se IV).
• Phản ứng tạo phức huỳnh quang: Selen (IV) sau khi được giải phóng sẽ phản ứng với thuốc thử đặc hiệu là 2,3-diaminonaphthalen (DAN) trong môi trường axit được kiểm soát pH nghiêm ngặt. Phản ứng này tạo ra hợp chất piazselenol, một phức chất có khả năng phát huỳnh quang mạnh mẽ dưới ánh sáng kích thích.
• Chiết tách dung môi: Phức hợp piazselenol sinh ra được chiết tách ra khỏi môi trường nước bằng dung môi hữu cơ không phân cực (như xyclohexan hoặc decalin) để làm sạch và làm giàu nồng độ chất phân tích.
• Đo cường độ huỳnh quang: Tiến hành đo cường độ huỳnh quang của pha hữu cơ bằng thiết bị đo huỳnh quang chuyên dụng tại bước sóng kích thích và bước sóng phát xạ tối ưu (thường tương ứng là 378 nm và 520 nm). Hàm lượng selen trong mẫu được tính toán dựa trên việc so sánh cường độ huỳnh quang của mẫu thử với đường chuẩn được xây dựng từ các dung dịch selen chuẩn có nồng độ biết trước.

4. Thuốc thử và vật liệu thử nghiệm (Điều 4)

• Yêu cầu về độ tinh khiết: Tất cả các hóa chất, thuốc thử được sử dụng trong quá trình phân tích phải đạt độ tinh khiết phân tích (hạng AR) trở lên để tránh hiện tượng nhiễm bẩn hoặc gây nhiễu tín hiệu huỳnh quang. Nước dùng trong toàn bộ quy trình phải là nước cất hai lần hoặc nước có độ tinh khiết tương đương (đạt tiêu chuẩn loại 2 hoặc loại 3).
• Các axit phân hủy mẫu: Axit nitric (HNO3) đậm đặc và Axit perchloric (HClO4) đậm đặc là các tác nhân chính dùng để phá mẫu. Việc sử dụng các axit này đòi hỏi quy trình vận hành an toàn nghiêm ngặt trong tủ hút khí độc.
• Thuốc thử tạo phức DAN: Dung dịch 2,3-diaminonaphthalen (DAN) phải được chuẩn bị mới trước khi sử dụng hoặc được bảo quản lạnh, tránh ánh sáng tuyệt đối trong các chai thủy tinh tối màu để ngăn ngừa sự tự phân hủy của thuốc thử.
• Dung dịch hiệu chuẩn: Sử dụng selen dioxit (SeO2) hoặc natri selenit (Na2SeO3) có độ tinh khiết cao để pha chế dung dịch gốc selen (thường có nồng độ 1000 mg/l), từ đó pha loãng thành các dung dịch làm việc có nồng độ thấp hơn để dựng đường chuẩn.
• Chất che giấu ion kim loại: Sử dụng muối dinatri của axit etylendiamintetraaxetic (EDTA) nhằm mục đích tạo phức bền với các ion kim loại chuyển tiếp (như sắt, đồng, coban) có trong mẫu thức ăn chăn nuôi, ngăn chặn sự can thiệp của các ion này vào phản ứng giữa selen (IV) và DAN.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13519:2022 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành công bố. Tiêu chuẩn này cung cấp một phương pháp thử nghiệm có độ nhạy và độ chọn lọc cao, giúp các phòng thử nghiệm nâng cao năng lực kiểm nghiệm, đồng thời hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý chất lượng thức ăn chăn nuôi, đảm bảo an toàn cho vật nuôi và sức khỏe người tiêu dùng.