Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13451:2021 (hoàn toàn tương đương với ISO 11731:2017) về Chất lượng nước - Định lượng Legionella được công bố năm 2021, quy định các phương pháp nuôi cấy nhằm phát hiện và định lượng vi khuẩn Legionella trong các mẫu nước và các mẫu môi trường liên quan.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng rộng rãi cho các phòng thử nghiệm, cơ quan quản lý môi trường và các đơn vị kiểm soát dịch tễ nhằm xác định sự hiện diện của vi khuẩn Legionella trong các nguồn nước bao gồm:

• Nước uống, nước sinh hoạt và nước đóng chai.
• Nước làm mát trong các hệ thống điều hòa không khí công nghiệp (như tháp giải nhiệt).
• Nước thải, nước bề mặt, nước ngầm và các loại nước dùng trong y tế.
• Các mẫu môi trường liên quan như bùn, màng sinh học hoặc cặn bám trong đường ống dẫn nước.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Điều 1 đến Điều 4)

Các điều khoản đầu tiên của tiêu chuẩn tập trung vào việc thiết lập nền tảng lý thuyết, thuật ngữ và nguyên tắc chung cho quy trình định lượng vi khuẩn, cụ thể:

• Phạm vi áp dụng: Xác định rõ giới hạn và khả năng áp dụng của phương pháp nuôi cấy đối với từng loại ma trận mẫu nước khác nhau.
• Tài liệu viện dẫn: Liệt kê các tiêu chuẩn liên quan về lấy mẫu, chuẩn bị môi trường nuôi cấy và kiểm soát chất lượng phòng thí nghiệm vi sinh.
• Thuật ngữ và định nghĩa: Làm rõ các khái niệm chuyên ngành như "Legionella", "khuẩn lạc nghi ngờ" và "phương pháp định lượng trực tiếp".
• Nguyên tắc của phương pháp: Dựa trên việc lọc cô đặc mẫu, xử lý nhiệt hoặc axit để giảm bớt vi sinh vật cản trở, sau đó cấy lên các môi trường thạch chọn lọc (như BCYE) và ủ ở điều kiện nhiệt độ thích hợp.

Quy trình cô đặc và chuẩn bị mẫu thử nghiệm

Một trong những bước kỹ thuật quan trọng nhất được quy định chi tiết trong tiêu chuẩn là quá trình xử lý mẫu để đạt được độ nhạy cao nhất:

• Xác định phần cô đặc: Phần cô đặc thu được sau quá trình lọc đại diện trực tiếp cho mẫu nước ban đầu đã qua chuẩn bị. Kỹ thuật viên bắt buộc phải ghi lại chính xác thể tích của phần cô đặc này để làm cơ sở tính toán mật độ vi khuẩn (đơn vị CFU/L hoặc CFU/mL) sau khi có kết quả nuôi cấy.
• Kỹ thuật xử lý màng lọc: Để tối ưu hóa hiệu suất thu hồi vi khuẩn từ màng lọc vào dung dịch rửa giải, màng lọc có thể được cắt thành nhiều mảnh nhỏ bằng kéo vô trùng. Quá trình này giúp tăng diện tích tiếp xúc và hỗ trợ giải phóng tối đa các tế bào vi khuẩn bám dính trên bề mặt màng trong quá trình lắc trộn hoặc xử lý bằng sóng siêu âm.

Hiệu lực thi hành

TCVN 13451:2021 có hiệu lực kể từ ngày ban hành năm 2021. Tiêu chuẩn này cung cấp một quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, giúp các phòng thử nghiệm tại Việt Nam nâng cao năng lực kiểm nghiệm, bảo đảm an toàn vệ sinh nguồn nước và phòng chống hiệu quả bệnh viêm phổi do vi khuẩn Legionella gây ra.