Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12773:2020 (hoàn toàn tương đương với ISO 13063:2012) về Mô tô và xe máy điện - Đặc tính kỹ thuật an toàn do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, quy định các yêu cầu kỹ thuật cốt lõi nhằm bảo vệ người sử dụng và phương tiện khỏi các nguy cơ mất an toàn về điện trong quá trình vận hành và bảo dưỡng.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loại mô tô và xe máy điện sử dụng hệ thống truyền lực điện. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan, tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu, thử nghiệm, chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với mô tô, xe máy điện tại Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn tập trung vào việc thiết lập các ranh giới an toàn điện, phân loại cấp điện áp và đưa ra các giải pháp kỹ thuật cụ thể đối với các bộ phận của xe điện:

1. Phạm vi áp dụng và các điều khoản chung (Điều 1 đến Điều 4)

• Xác định các yêu cầu an toàn cơ bản đối với hệ thống truyền lực điện, hệ thống lưu trữ năng lượng có thể nạp lại (REESS) và các bộ phận liên kết trực tiếp trên xe máy điện và mô tô điện.
• Định nghĩa chi tiết các thuật ngữ chuyên ngành quan trọng như: Hệ thống truyền lực điện, điện áp hoạt động, hàng rào bảo vệ, vỏ bọc bảo vệ, và các mức giới hạn điện áp an toàn.
• Phân loại các cấp điện áp hoạt động trên xe thành Cấp điện áp A (điện áp thấp, an toàn hơn) và Cấp điện áp B (điện áp cao, yêu cầu các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt để tránh nguy cơ điện giật gây nguy hiểm đến tính mạng).

2. Quy định về phần có khả năng dẫn dòng điện (Conductive parts)

• Bảo vệ chống tiếp xúc trực tiếp: Các bộ phận dẫn điện trực tiếp thuộc cấp điện áp B phải được bảo vệ bằng lớp cách điện rắn, rào chắn hoặc vỏ bọc bảo vệ nhằm ngăn ngừa mọi sự tiếp xúc vô ý từ phía người sử dụng hoặc nhân viên kỹ thuật. Các rào chắn và vỏ bọc này phải đảm bảo độ bền cơ học và chỉ có thể tháo rời bằng dụng cụ chuyên dụng.
• Bảo vệ chống tiếp xúc gián tiếp: Các bộ phận dẫn điện hở (như khung xe, vỏ kim loại của thiết bị) không mang điện trong điều kiện hoạt động bình thường nhưng có nguy cơ dẫn điện khi xảy ra sự cố cách điện phải được liên kết đẳng thế với nhau. Điện trở liên kết giữa các bộ phận dẫn điện hở và cực liên kết bảo vệ phải đảm bảo giá trị cực nhỏ theo quy định để nhanh chóng triệt tiêu dòng điện rò.
• Yêu cầu về điện trở cách điện: Quy định mức điện trở cách điện tối thiểu giữa hệ thống điện áp cao và khung xe (sát xi). Đối với các mạch điện xoay chiều (AC) và một chiều (DC), tiêu chuẩn đưa ra các ngưỡng điện trở cách điện cụ thể (tính bằng Ohm trên Volt) nhằm đảm bảo hệ thống luôn hoạt động an toàn trong cả điều kiện khô ráo và ẩm ướt.

3. Quy định về phần còn lại của hệ thống điện (Balance of electric power system)

• An toàn hệ thống lưu trữ năng lượng (REESS): Đưa ra các yêu cầu bảo vệ đối với pin hoặc ắc quy chuyên dụng, bao gồm việc ngăn ngừa hiện tượng quá nạp, quá xả, quá nhiệt và ngắn mạch. Hệ thống quản lý pin (BMS) phải có khả năng tự động ngắt mạch hoặc phát tín hiệu cảnh báo khi phát hiện các thông số vượt ngưỡng an toàn.
• Sự tương thích và cách ly hệ thống: Đảm bảo sự cách ly hoàn toàn giữa hệ thống điện áp cao (hệ thống truyền lực) và hệ thống điện áp thấp (hệ thống điều khiển, chiếu sáng, tín hiệu). Việc này nhằm ngăn ngừa hiện tượng điện áp cao rò rỉ sang các mạch điện thứ cấp gây hỏng hóc thiết bị hoặc nguy hiểm cho người lái.
• Hệ thống cảnh báo và ngắt khẩn cấp: Xe phải được trang bị hệ thống cảnh báo hiển thị rõ ràng cho người lái khi có sự cố suy giảm điện trở cách điện hoặc lỗi hệ thống REESS. Đồng thời, phải có cơ chế ngắt nguồn điện tự động hoặc thủ công (cầu chì liên kết hoặc công tắc khẩn cấp) để cô lập nguồn điện cao áp khi xảy ra tai nạn hoặc khi tiến hành bảo dưỡng.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12773:2020 (ISO 13063:2012) có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu mô tô, xe máy điện cần chủ động cập nhật và áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật này vào quy trình thiết kế, thử nghiệm sản phẩm nhằm đảm bảo tính pháp lý và an toàn tối đa cho người tiêu dùng trước khi đưa phương tiện ra lưu thông trên thị trường.