Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12090-2:2017

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12090-2:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế EN 50121-2:2015) là một phần quan trọng trong bộ tiêu chuẩn về tương thích điện từ (EMC) áp dụng cho hệ thống đường sắt. Tiêu chuẩn này quy định cụ thể về mức phát xạ điện từ của toàn bộ hệ thống đường sắt ra môi trường bên ngoài, nhằm đảm bảo hoạt động của đường sắt không gây nhiễu có hại cho các thiết bị và hệ thống viễn thông, điện tử khác xung quanh.

- Phạm vi áp dụng và các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

• Phạm vi áp dụng (Điều 1): Tiêu chuẩn này xác định các giới hạn phát xạ điện từ từ toàn bộ hệ thống đường sắt ra môi trường bên ngoài. Phạm vi tần số được giới hạn từ 9 kHz đến 1 GHz. Tiêu chuẩn này tập trung vào việc bảo vệ các hệ thống thu vô tuyến nhạy cảm nằm ngoài ranh giới đường sắt, đồng thời thiết lập các phương pháp đo lường chuẩn hóa.
• Tài liệu viện dẫn (Điều 2): Liệt kê các tiêu chuẩn liên quan cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này, đặc biệt là các tiêu chuẩn về phương pháp đo nhiễu vô tuyến và độ miễn nhiễm (bộ tiêu chuẩn CISPR) và các phần khác của bộ tiêu chuẩn TCVN 12090 (EN 50121).
• Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3): Định nghĩa các khái niệm cốt lõi như ranh giới hệ thống đường sắt, điểm đo chuẩn, phương tiện giao thông đường sắt, trạm biến áp kéo, và các thông số kỹ thuật liên quan đến tương thích điện từ.
• Yêu cầu chung (Điều 4): Quy định các nguyên tắc cơ bản trong việc đánh giá sự tuân thủ về tương thích điện từ của hệ thống đường sắt, bao gồm việc xác định các nguồn phát xạ chính và thiết lập các điều kiện đo lường chuẩn hóa để đảm bảo tính lặp lại của kết quả đo.

- Điều kiện cụ thể đối với các phép đo phương tiện đang di chuyển

Để đánh giá chính xác lượng phát xạ điện từ từ các phương tiện đường sắt khi đang vận hành, tiêu chuẩn đưa ra các quy định nghiêm ngặt về điều kiện đo lường như sau:

• Trạng thái vận hành của phương tiện: Phương tiện phải được thử nghiệm trong các điều kiện hoạt động thực tế tiêu biểu, bao gồm cả quá trình gia tốc (tăng tốc) và hãm (phanh) tái sinh năng lượng. Tốc độ của phương tiện trong quá trình đo phải được duy trì ổn định ở mức quy định hoặc theo chu kỳ vận hành chuẩn.
• Vị trí đặt anten đo: Anten đo phải được đặt tại các khoảng cách quy định tính từ tâm đường ray (thông thường là 10 mét hoặc các khoảng cách quy chuẩn khác tùy thuộc vào dải tần số). Chiều cao của anten cũng phải được điều chỉnh để thu được mức phát xạ lớn nhất.
• Dải tần số và bộ lọc đo: Phép đo được thực hiện trên các dải tần số xác định, sử dụng các bộ dò đo đỉnh (peak) hoặc đo bán đỉnh (quasi-peak) theo tiêu chuẩn CISPR để ghi lại các xung nhiễu phát ra từ hệ thống truyền động điện và sự tiếp xúc giữa cần lấy điện (pantograph) và đường dây tiếp xúc trên cao.
• Yêu cầu về môi trường đo: Phải xác định và loại trừ nhiễu nền (nhiễu môi trường xung quanh) trước khi tiến hành đo để đảm bảo kết quả đo phản ánh đúng lượng phát xạ của phương tiện đường sắt.

- Điều kiện cụ thể khi đo các trạm biến áp

Các trạm biến áp kéo là nguồn phát xạ điện từ tần số thấp và tần số cao đáng kể trong hệ thống đường sắt. Tiêu chuẩn quy định các điều kiện đo cụ thể đối với các trạm này:

• Chế độ tải của trạm biến áp: Phép đo phải được thực hiện khi trạm biến áp đang hoạt động dưới tải tiêu biểu hoặc tải cực đại để phản ánh đúng mức phát xạ lớn nhất trong thực tế vận hành.
• Vị trí đo xung quanh trạm: Các điểm đo phải được thiết lập dọc theo ranh giới hàng rào bảo vệ của trạm biến áp hoặc tại khoảng cách quy định (thường là 10 mét tính từ tường bao hoặc thiết bị ngoài trời của trạm).
• Phương pháp đo và dải tần số: Tập trung đo cả thành phần điện trường và từ trường trong dải tần số quy định. Việc đo lường phải bao gồm cả nhiễu dẫn qua đường dây đấu nối và nhiễu bức xạ không gian từ các thiết bị chuyển mạch, máy biến áp và bộ chỉnh lưu.
• Xử lý số liệu đo: Kết quả đo phải được so sánh trực tiếp với các giới hạn phát xạ cho phép được quy định trong tiêu chuẩn để đánh giá mức độ ảnh hưởng đến môi trường dân cư hoặc công nghiệp xung quanh.