Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12077:2017 (hoàn toàn tương đương với EN 14569:2004) về Thực phẩm - Phát hiện thực phẩm chiếu xạ bằng kỹ thuật sàng lọc vi sinh vật sử dụng các quy trình xác định nồng độ nội độc tố/định lượng tổng vi khuẩn gram âm (LAL/GNB) được công bố vào năm 2017 bởi Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này quy định phương pháp sàng lọc vi sinh vật nhanh chóng và hiệu quả nhằm phát hiện các sản phẩm thực phẩm đã qua xử lý bằng bức xạ ion hóa.

Phương pháp này áp dụng chủ yếu đối với các loại thịt gia cầm nguyên liệu, thịt đỏ nguyên liệu và một số loại thực phẩm khác có tải lượng vi sinh vật ban đầu cao. Đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn bao gồm các phòng thử nghiệm kiểm nghiệm an toàn thực phẩm, các cơ quan quản lý chất lượng nông lâm thủy sản và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu thực phẩm cần kiểm soát quy trình chiếu xạ.

• Tiêu chuẩn quy định phương pháp sàng lọc vi sinh vật để phát hiện thực phẩm đã chiếu xạ bằng cách xác định đồng thời nồng độ nội độc tố (LAL) và định lượng tổng vi khuẩn Gram âm (GNB).
• Phương pháp này đã được thử nghiệm liên phòng thử nghiệm thành công trên thịt gia cầm nguyên liệu (như thịt gà, thịt gà tây, thịt vịt).
• Phương pháp cũng có thể áp dụng cho các loại thịt đỏ nguyên liệu hoặc các thực phẩm khác có tải lượng vi sinh vật cao, tuy nhiên cần có sự đánh giá và kiểm chứng phù hợp đối với từng loại nền mẫu cụ thể.

• Tiêu chuẩn này áp dụng các tài liệu viện dẫn rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của phép thử, bao gồm các tiêu chuẩn về chuẩn bị mẫu thử, huyền phù ban đầu và dung dịch pha loãng thập phân để kiểm tra vi sinh vật.
• Các tài liệu viện dẫn chủ yếu bao gồm bộ tiêu chuẩn TCVN 6507 (ISO 6887) về hướng dẫn chung về chuẩn bị các dung dịch pha loãng cho kiểm tra vi sinh vật và các tiêu chuẩn liên quan đến việc định lượng vi sinh vật không qua chọn lọc.

• Nguyên tắc cốt lõi dựa trên việc so sánh giữa lượng nội độc tố (endotoxin) có trong mẫu và số lượng vi khuẩn Gram âm còn sống sót.
• Nội độc tố là thành phần cấu tạo nên vách tế bào của vi khuẩn Gram âm. Khi thực phẩm bị chiếu xạ, các vi khuẩn Gram âm bị tiêu diệt hoặc giảm mạnh về số lượng, nhưng cấu trúc nội độc tố của chúng vẫn bền vững và không bị phá hủy bởi liều lượng bức xạ thông thường.
• Phép thử LAL (Limulus Amoebocyte Lysate) được sử dụng để xác định tổng lượng nội độc tố (tương ứng với lượng vi khuẩn Gram âm ban đầu trước khi chiếu xạ).
• Phép thử GNB được sử dụng để định lượng số lượng vi khuẩn Gram âm còn sống (khả năng nuôi cấy được) tại thời điểm kiểm tra.
• Sự chênh lệch lớn giữa nồng độ nội độc tố cao và số lượng vi khuẩn Gram âm sống thấp là bằng chứng khoa học rõ ràng chỉ ra rằng thực phẩm đã từng bị xử lý bằng bức xạ ion hóa.

• Nước không chứa nội độc tố (Pyrogen-free water): Được sử dụng để chuẩn bị tất cả các dung dịch pha loãng, môi trường nuôi cấy và để tráng các dụng cụ thủy tinh nhằm tránh ngoại nhiễm nội độc tố từ môi trường bên ngoài.
• Thuốc thử LAL: Sử dụng loại thuốc thử nhạy cảm, có độ nhạy đã được chuẩn hóa để phát hiện chính xác nồng độ nội độc tố trong mẫu thử thông qua phản ứng tạo gel hoặc đo màu.
• Nội độc tố chuẩn (CSE hoặc RSE): Dùng để xây dựng đường chuẩn hoặc làm mẫu chứng dương nhằm kiểm tra độ nhạy của thuốc thử LAL.
• Môi trường nuôi cấy vi sinh vật: Sử dụng môi trường thạch không chọn lọc hoặc chọn lọc nhẹ (như thạch Violet Red Bile Glucose - VRBG hoặc thạch dinh dưỡng phù hợp) để định lượng chính xác tổng số vi khuẩn Gram âm còn sống sót trong mẫu.
• Các dung dịch đệm và chất điều chỉnh pH: Đảm bảo pH của dịch chiết mẫu nằm trong khoảng tối ưu cho phản ứng LAL (thường từ 6,0 đến 8,0) để tránh hiện tượng dương tính giả hoặc âm tính giả.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12077:2017 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là công cụ kỹ thuật quan trọng giúp các cơ quan kiểm soát an toàn thực phẩm phát hiện hành vi chiếu xạ thực phẩm không khai báo hoặc không đúng quy định pháp luật, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu.