Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12055:2017 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế CAC/GL 9-1987 (soát xét 2015), đưa ra các nguyên tắc chung mang tính định hướng và kiểm soát đối với việc bổ sung các chất dinh dưỡng thiết yếu vào thực phẩm. Văn bản này đóng vai trò pháp lý và kỹ thuật quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, ngăn ngừa việc lạm dụng bổ sung chất dinh dưỡng và đảm bảo tính trung thực trong việc cung cấp thông tin thực phẩm.

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn:

• Áp dụng đối với việc bổ sung các chất dinh dưỡng thiết yếu (bao gồm vitamin, khoáng chất và axit amin) vào thực phẩm nhằm mục đích cải thiện tình trạng dinh dưỡng của cộng đồng hoặc các nhóm đối tượng cụ thể.
• Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các chất bổ sung được sử dụng với mục đích công nghệ (như chất phụ gia thực phẩm) hoặc các sản phẩm thực phẩm chức năng dạng viên nang, viên nén, trừ khi có quy định riêng biệt.
• Các nguyên tắc này được thiết kế để hướng dẫn các cơ quan quản lý nhà nước và các nhà sản xuất thực phẩm trong việc xây dựng công thức và kiểm soát chất lượng sản phẩm bổ sung vi chất.

2. Các định nghĩa cốt lõi (Điều 2)

Để đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu và áp dụng, tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa pháp lý quan trọng:

• Chất dinh dưỡng thiết yếu: Là chất cần thiết cho sự tăng trưởng, phát triển và duy trì sự sống của cơ thể mà cơ thể không thể tự tổng hợp đủ, bắt buộc phải cung cấp từ nguồn thức ăn bên ngoài.
• Bổ sung chất dinh dưỡng (Addition): Hành vi chủ động đưa thêm một hoặc nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu vào thực phẩm, bất kể chất đó đã có sẵn trong thực phẩm trước đó hay chưa.
• Tăng cường vi chất dinh dưỡng (Fortification/Enrichment): Việc bổ sung một hoặc nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu vào thực phẩm nhằm mục đích ngăn ngừa hoặc khắc phục sự thiếu hụt dinh dưỡng đã được chứng minh trong cộng đồng hoặc các nhóm dân cư cụ thể.
• Phục hồi dinh dưỡng (Restoration): Việc bổ sung các chất dinh dưỡng vào thực phẩm để bù đắp lượng chất dinh dưỡng bị hao hụt trong quá trình chế biến, bảo quản hoặc vận chuyển.
• Tương đương dinh dưỡng (Nutritional Equivalence): Việc bổ sung chất dinh dưỡng vào thực phẩm thay thế nhằm mục đích làm cho giá trị dinh dưỡng của nó tương đương với thực phẩm mà nó hướng tới thay thế.

3. Nguyên tắc chung đối với việc bổ sung chất dinh dưỡng (Điều 3)

Đây là phần trọng tâm quy định các điều kiện bắt buộc phải tuân thủ khi thực hiện bổ sung chất dinh dưỡng vào thực phẩm:

• Sự cần thiết về mặt dinh dưỡng: Việc bổ sung chất dinh dưỡng chỉ được thực hiện khi có bằng chứng khoa học rõ ràng về sự thiếu hụt hoặc nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng trong cộng đồng, được xác nhận bởi cơ quan y tế có thẩm quyền.
• Đảm bảo an toàn tuyệt đối: Lượng chất dinh dưỡng bổ sung phải nằm trong giới hạn an toàn, không được vượt quá mức dung nạp tối đa (UL) để tránh nguy cơ ngộ độc hoặc gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng khi sử dụng thực phẩm trong thời gian dài.
• Tính sinh khả dụng và độ ổn định: Các chất dinh dưỡng được bổ sung phải ở dạng hóa học mà cơ thể dễ dàng hấp thu (có tính sinh khả dụng cao) và phải duy trì được độ ổn định trong suốt thời hạn sử dụng của thực phẩm dưới các điều kiện bảo quản thông thường.
• Không gây hiểu lầm cho người tiêu dùng: Việc bổ sung chất dinh dưỡng không được sử dụng để che giấu chất lượng kém của thực phẩm hoặc đánh lừa người tiêu dùng về giá trị dinh dưỡng thực tế của sản phẩm.
• Không làm thay đổi đặc tính cơ bản của thực phẩm: Việc bổ sung không được làm ảnh hưởng tiêu cực đến mùi vị, màu sắc, trạng thái vật lý hoặc thời hạn bảo quản tự nhiên của thực phẩm.

4. Các yêu cầu đặc thù đối với từng phương thức bổ sung (Điều 4)

Tiêu chuẩn phân loại và đưa ra các yêu cầu kỹ thuật riêng biệt cho từng mục đích bổ sung cụ thể:

• Đối với tăng cường vi chất (Fortification): Phải lựa chọn loại thực phẩm mang (vehicle) phù hợp, là loại thực phẩm được tiêu thụ rộng rãi bởi nhóm đối tượng đích cần can thiệp dinh dưỡng. Quy trình sản xuất phải đảm bảo chất dinh dưỡng được phân bổ đồng đều trong toàn bộ sản phẩm.
• Đối với phục hồi dinh dưỡng (Restoration): Lượng chất dinh dưỡng bổ sung chỉ được giới hạn ở mức bù đắp tối đa bằng lượng ban đầu có trong thực phẩm trước khi chế biến hoặc bảo quản.
• Đối với thực phẩm thay thế (Nutritional Equivalence): Thực phẩm thay thế phải chứa hàm lượng các chất dinh dưỡng thiết yếu tương đương với thực phẩm gốc để không làm suy giảm chất lượng khẩu phần ăn của người tiêu dùng khi họ chuyển đổi sản phẩm.

Tóm lại, TCVN 12055:2017 thiết lập một hành lang kỹ thuật chặt chẽ, cân bằng giữa lợi ích cải thiện sức khỏe cộng đồng và việc kiểm soát an toàn thực phẩm, ngăn ngừa các hành vi lạm dụng bổ sung vi chất không dựa trên cơ sở khoa học.