Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11872-2:2020 về Giống cây lâm nghiệp - Cây giống thông - Phần 2: Thông nhựa do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, ban hành nhằm thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất cho việc sản xuất, đánh giá và nghiệm thu chất lượng cây giống Thông nhựa (Pinus merkusii Jungh. et de Vriese) phục vụ công tác trồng rừng trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này quy định cụ thể các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp kiểm tra chất lượng đối với cây giống Thông nhựa được sản xuất từ hạt (bao gồm cả cây con có bầu và cây con rễ trần). Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp, các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất, kinh doanh, kiểm nghiệm và sử dụng giống cây Thông nhựa tại Việt Nam.

Yêu cầu kỹ thuật đối với nguồn giống và cây giống Thông nhựa

Tiêu chuẩn đặt ra các điều kiện nghiêm ngặt về nguồn gốc và các chỉ tiêu hình thái của cây giống trước khi đưa ra trồng rừng thực tế:

• Nguồn gốc vật liệu nhân giống: Hạt giống dùng để gieo ươm cây con phải được thu hoạch từ các nguồn giống đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận như rừng giống chuyển hóa, rừng giống trồng, vườn giống hoặc cây trội. Quá trình thu hái, chế biến và bảo quản hạt giống phải tuân thủ đúng các quy trình kỹ thuật hiện hành để đảm bảo tỷ lệ nảy mầm và chất lượng di truyền tốt nhất.
• Tiêu chuẩn chất lượng cây con có bầu: Cây giống xuất vườn phải đạt các thông số kỹ thuật tối thiểu bao gồm: tuổi cây từ 6 đến 12 tháng tuổi; chiều cao cây (tính từ mặt bầu đến đỉnh sinh trưởng) đạt từ 15 cm đến 25 cm; đường kính cổ rễ đạt từ 0,3 cm trở lên. Cây phải phát triển cân đối, thân thẳng, không bị cụt ngọn, không bị sâu bệnh hại nguy hiểm và đã hóa gỗ một phần.
• Yêu cầu về bầu đất: Bầu đất phải còn nguyên vẹn, chắc chắn, không bị vỡ, kích thước bầu phải phù hợp với thời gian nuôi ươm để đảm bảo hệ rễ phát triển tốt, rễ cực (rễ cái) không bị cuộn xoắn quá mức trong bầu.
• Tiêu chuẩn chất lượng cây con rễ trần: Đối với cây con rễ trần, cây phải có hệ rễ phát triển mạnh, nhiều rễ phụ, thân cây cứng cáp, không bị dập nát hoặc mất nước trong quá trình bứng nhổ và vận chuyển.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng cây giống

Để xác định một lô cây giống có đạt tiêu chuẩn xuất vườn hay không, tiêu chuẩn quy định quy trình kiểm tra toàn diện:

• Kiểm tra hồ sơ nguồn gốc: Tiến hành đối chiếu các giấy tờ, chứng chỉ nguồn gốc lô hạt giống, nhật ký sản xuất của vườn ươm để xác nhận tính hợp pháp và chất lượng di truyền của lô cây giống.
• Phương pháp lấy mẫu: Việc kiểm tra các chỉ tiêu hình thái được thực hiện theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên đại diện cho lô cây giống. Quy mô mẫu kiểm tra được xác định dựa trên tổng số lượng cây trong lô theo tỷ lệ quy định trong tiêu chuẩn.
• Đo đạc các chỉ tiêu hình thái: Sử dụng thước đo chuyên dụng để xác định chiều cao cây (chính xác đến cm) và panme hoặc thước kẹp chia vạch để đo đường kính cổ rễ (chính xác đến mm).
• Đánh giá chất lượng sinh trưởng và sâu bệnh: Thực hiện bằng phương pháp cảm quan trực tiếp trên toàn bộ mẫu đã lấy để phát hiện các dấu hiệu sâu bệnh hại, tình trạng cụt ngọn, cong thân hoặc vỡ bầu đất.

Quy định về ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản cây giống

Công tác hậu cần sau khi nghiệm thu đóng vai trò quyết định đến tỷ lệ sống của cây ngoài thực địa:

• Ghi nhãn và thông tin lô giống: Mỗi lô cây giống khi xuất vườn phải có nhãn mác rõ ràng, thể hiện đầy đủ các thông tin bao gồm tên giống, nguồn gốc giống, ngày xuất vườn, số lượng cây, tên cơ sở sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng áp dụng.
• Vận chuyển cây giống: Quá trình bốc xếp và vận chuyển phải được thực hiện cẩn thận, tránh làm vỡ bầu, dập nát thân lá. Phương tiện vận chuyển phải có mui bạt che nắng, gió để tránh làm cây bị mất nước hoặc khô héo dọc đường.
• Bảo quản tại hiện trường: Trường hợp cây giống chưa được trồng ngay sau khi vận chuyển đến hiện trường, phải xếp cây ở những nơi râm mát, bằng phẳng, tránh ánh nắng trực tiếp và phải tưới nước giữ ẩm thường xuyên cho bầu đất.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11872-2:2020 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này thay thế hoặc bổ sung cho các quy định kỹ thuật trước đây về cây giống Thông nhựa, trở thành căn cứ pháp lý và kỹ thuật bắt buộc áp dụng trong các dự án trồng rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước hoặc các nguồn vốn hợp pháp khác.