Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11872-1:2017 về Giống cây lâm nghiệp - Cây giống thông - Phần 1: Thông đuôi ngựa và thông caribê do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, ban hành nhằm thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất cho việc sản xuất, đánh giá và nghiệm thu chất lượng cây giống của hai loài thông này phục vụ công tác trồng rừng sản xuất và phòng hộ.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật, phương pháp kiểm tra, ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản đối với cây giống thông đuôi ngựa (Pinus massoniana Lamb.) và thông caribê (Pinus caribaea Morelet) được nhân giống từ hạt hoặc bằng phương pháp giâm hom.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất, kinh doanh, kiểm nghiệm và sử dụng giống cây lâm nghiệp tại Việt Nam.

Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Cây giống có bầu: Là cây giống được gieo ươm và nuôi dưỡng trong bầu đất hoặc các loại vật liệu chứa giá thể chuyên dụng, đảm bảo bộ rễ không bị tổn thương khi bứng trồng.
• Chiều cao cây giống (H): Khoảng cách thẳng đứng đo từ mặt bầu đất (hoặc cổ rễ đối với cây rễ trần) đến đỉnh sinh trưởng cao nhất của thân chính.
• Đường kính cổ rễ (D): Đường kính thân cây đo tại vị trí tiếp giáp giữa thân và rễ (ngay sát mặt bầu hoặc mặt đất).
• Lô cây giống: Tập hợp các cây giống cùng loài, cùng nguồn gốc giống, được sản xuất theo cùng một phương pháp và trong cùng một khoảng thời gian tại một cơ sở sản xuất giống.

Yêu cầu kỹ thuật đối với nguồn giống và cây giống xuất vườn

Tiêu chuẩn đưa ra các chỉ tiêu định lượng và định tính nghiêm ngặt để đảm bảo chất lượng cây giống trước khi đưa ra trồng rừng thực tế:

• Yêu cầu về nguồn giống: Hạt giống hoặc nguồn vật liệu nhân giống vô tính (hom giống) phải được thu hoạch từ các nguồn giống đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận như rừng giống, vườn giống, cây trội hoặc lâm phần tuyển chọn.
• Chỉ tiêu chất lượng đối với cây giống thông đuôi ngựa (Pinus massoniana):
  • Tuổi cây giống xuất vườn: Thường dao động từ 3 đến 6 tháng tuổi đối với cây gieo ươm từ hạt.
  • Chiều cao cây (H): Đạt tối thiểu từ 15 cm trở lên.
  • Đường kính cổ rễ (D): Đạt tối thiểu từ 2,0 mm trở lên.
  • Tình trạng sinh trưởng: Cây phát triển cân đối, thân thẳng, hóa gỗ hoàn toàn ở phần gốc, không bị cụt ngọn, bộ rễ phát triển tốt và bám chặt vào giá thể bầu.
• Chỉ tiêu chất lượng đối với cây giống thông caribê (Pinus caribaea):
  • Tuổi cây giống xuất vườn: Từ 6 đến 12 tháng tuổi tùy thuộc vào phương pháp nhân giống (hạt hoặc hom).
  • Chiều cao cây (H): Đạt tối thiểu từ 20 cm đến 30 cm.
  • Đường kính cổ rễ (D): Đạt tối thiểu từ 3,0 mm trở lên.
  • Tình trạng sinh trưởng: Thân cây thẳng, không bị cong vẹo, đỉnh sinh trưởng phát triển bình thường, không có biểu hiện của sâu bệnh hại nguy hiểm.
• Yêu cầu về sâu bệnh hại: Cây giống tuyệt đối không được mang các mầm bệnh nguy hiểm, đặc biệt là bệnh lở cổ rễ, bệnh rơm lá thông hoặc các loại côn trùng phá hoại hệ thống rễ và thân non.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng

Để xác định một lô cây giống có đạt tiêu chuẩn xuất vườn hay không, quy trình kiểm tra phải tuân thủ các bước kỹ thuật sau:

• Phương pháp lấy mẫu: Tiến hành lấy mẫu ngẫu nhiên từ các vị trí khác nhau trong lô cây giống. Tỷ lệ lấy mẫu thông thường chiếm từ 1% đến 5% tổng số cây trong lô, nhưng không ít hơn 100 cây để đảm bảo tính đại diện.
• Đo chỉ tiêu hình thái: Sử dụng thước thẳng có vạch chia đến milimét để đo chiều cao cây (H) và panme hoặc thước kẹp chuyên dụng để đo đường kính cổ rễ (D).
• Đánh giá cảm quan: Quan sát trực quan toàn bộ mẫu để đánh giá độ hóa gỗ của thân, tình trạng nguyên vẹn của bầu đất, sự phát triển của bộ rễ và các dấu hiệu sâu bệnh hại.
• Kết luận hợp chuẩn: Lô cây giống được coi là đạt tiêu chuẩn nếu số cây không đạt yêu cầu về các chỉ tiêu hình thái và sâu bệnh trong mẫu kiểm tra không vượt quá tỷ lệ cho phép (thường là dưới 5%).

Quy định về ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản

• Ghi nhãn: Mỗi lô cây giống khi xuất vườn phải kèm theo nhãn mác hoặc giấy chứng nhận chất lượng ghi rõ: Tên cơ sở sản xuất, tên loài cây (tên khoa học và tên thông thường), nguồn gốc giống, phương pháp nhân giống, ngày gieo ươm, số lượng cây và các chỉ tiêu chất lượng chính.
• Vận chuyển: Cây giống phải được xếp gọn gàng, chắc chắn trên phương tiện vận chuyển để tránh va đập làm vỡ bầu đất hoặc gãy ngọn. Đối với vận chuyển đường dài, phải có biện pháp che chắn nắng, gió để tránh làm cây bị mất nước và khô héo.
• Bảo quản: Trường hợp chưa trồng ngay sau khi vận chuyển đến hiện trường, cây giống phải được tập kết tại nơi râm mát, bằng phẳng, gần nguồn nước để tưới dưỡng ẩm định kỳ, đảm bảo tỷ lệ sống cao nhất khi trồng.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11872-1:2017 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật địa phương hoặc quy trình sản xuất nội bộ của các doanh nghiệp lâm nghiệp cần được rà soát, điều chỉnh để phù hợp với các quy định tối thiểu được nêu trong tiêu chuẩn quốc gia này.