Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11865-2:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 11648-2:2001) là văn bản kỹ thuật quy định về các khía cạnh thống kê trong hoạt động lấy mẫu vật liệu dạng đống, cụ thể áp dụng đối với việc lấy mẫu vật liệu dạng hạt. Tiêu chuẩn này thiết lập các nguyên tắc khoa học và thống kê nhằm đảm bảo quá trình thu thập, chuẩn bị và phân tích mẫu phản ánh chính xác, khách quan các đặc trưng của lô vật liệu.

- Mục tiêu cốt lõi của tiêu chuẩn TCVN 11865-2:2017

• Ước lượng một cách không chệch các biến quan tâm của lô vật liệu dạng đống với độ chụm chấp nhận được và đảm bảo tính khả thi cao trong thực tiễn.
• Mô tả cách tiếp cận chung và thống nhất cho việc thu thập tập hợp các mẫu sơ cấp cấp một từ lô vật liệu đống dạng hạt (được quy định chi tiết từ Điều 5 đến Điều 16).
• Hướng dẫn quy trình thiết lập chương trình chuẩn bị một hoặc nhiều mẫu thử từ mẫu sơ cấp mà không làm phát sinh sai số hệ thống (được quy định chi tiết từ Điều 17 đến Điều 23).

- Các khái niệm và thuật ngữ cơ bản trong lấy mẫu

• Phần xác định của tổng thể: Là toàn bộ lượng vật liệu dạng đống đang được xem xét, trong đó phần này được coi như một lượng vật liệu có các đặc trưng cụ thể cần được xác định rõ ràng.
• Phần xác định của lô vật liệu dạng đống: Đối tượng giới hạn cụ thể trong không gian và thời gian để thực hiện hoạt động lấy mẫu và đánh giá chất lượng.
• Phần thử (test portion): Là phần của mẫu thử được trích ra trực tiếp để dùng cho việc phân tích hóa học hoặc tiến hành các thử nghiệm vật lý đồng thời.
• Chương trình lấy mẫu (sampling scheme): Hệ thống các bước, phương pháp và tần suất được thiết lập sẵn nhằm thực hiện việc thu thập mẫu một cách khoa học và đại diện.
• Phần trăm khối lượng của thành phần chính: Chỉ số biểu thị tỷ lệ khối lượng của thành phần chủ yếu có trong vật liệu dạng hạt cần được xác định thông qua thử nghiệm.

- Nguyên lý thống kê và lý thuyết lấy mẫu chung

• Tính chất cộng tính của phương sai: Đây là nền tảng lý thuyết chung để mô tả cách cộng dồn các nguồn sai số trong toàn bộ tiến trình. Phương sai tổng của quá trình xác định được cấu thành từ phương sai lấy mẫu, phương sai chuẩn bị mẫu và phương sai phân tích hóa học hoặc thử nghiệm vật lý.
• Phần chắn biểu đồ phương sai (variogram intercept): Ký hiệu là Acor, được hình thành từ hai thành phần chính. Phần chắn này được rút ra đối với khối lượng mẫu sơ cấp cần sử dụng cho quá trình lấy mẫu, giúp kiểm soát sai số và tối ưu hóa khối lượng mẫu cần thiết.

- Chương trình chuẩn bị mẫu thử nghiệm

• Quy trình chuẩn bị mẫu đóng vai trò quyết định đến độ chính xác của kết quả thử nghiệm cuối cùng. Tiêu chuẩn cung cấp sơ đồ và chương trình chuẩn bị mẫu chi tiết được thể hiện trực quan tại các Hình E.1 và Hình E.2 nhằm hướng dẫn người thực hiện tránh các sai lệch hệ thống trong quá trình phân chia và giảm cỡ mẫu.