Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11775:2016

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11775:2016 về Hoạt động thư viện – Thuật ngữ và định nghĩa về sản phẩm và dịch vụ thư viện là văn bản tiêu chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ chuyên ngành thư viện tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này đưa ra các định nghĩa chuẩn xác về các loại hình mục lục, sản phẩm và dịch vụ thư viện, tạo cơ sở thống nhất cho việc quản lý, vận hành và phát triển hoạt động thư viện trên cả nước.

Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi về hệ thống mục lục thư viện

Hệ thống mục lục là công cụ quan trọng phản ánh toàn bộ vốn tài liệu của một thư viện. Tiêu chuẩn đã phân loại và định nghĩa chi tiết các dạng mục lục thư viện như sau:

• Mục lục phiếu (card catalogue): Hệ thống mục lục truyền thống sử dụng các phiếu mô tả thông tin tài liệu được sắp xếp theo một trật tự nhất định để người dùng tra cứu thủ công.
• Mục lục dạng sách (book catalogue): Loại mục lục được tạo lập dưới hình thức sách đóng tập hoặc tờ ghép. Dạng mục lục này thường chỉ áp dụng đối với các bộ sưu tập tài liệu có quy mô nhỏ.
• Mục lục mở (open catalogue): Hệ thống mục lục không hạn chế việc bổ sung các phiếu mục lục mới. Các phiếu hiện tại trong mục lục có thể được tiến hành hiệu đính và sửa chữa khi cần thiết.
• Mục lục đóng (closed catalogue): Hệ thống mục lục không bổ sung hoặc chỉ hạn chế bổ sung phiếu mới trong một số hạng mục nhất định. Các phiếu hiện có trong mục lục này tiếp tục bị loại bỏ khi thực hiện sửa đổi hoặc khi chuyển đổi toàn bộ sang dạng đọc máy.
• Mục lục sao chép (facsimile catalogue): Loại mục lục bao gồm các phiếu mô tả có kích thước khổ lớn hơn khổ tiêu chuẩn thông thường. Trên mỗi phiếu được in kèm một ảnh thu nhỏ của bìa tài liệu và các phiếu này được đóng lại với nhau thành tập.
• Mục lục vi dạng (computer output microform catalogue): Loại mục lục được tạo ra trực tiếp trên vi phiếu hoặc vi phim từ tệp biểu ghi thư mục đọc máy bằng cách sử dụng các thiết bị chuyên dùng.
• Mục lục trực tuyến (online catalogue): Hệ thống mục lục tập hợp các biểu ghi thư mục của thư viện, cho phép người dùng truy cập, tìm kiếm và khai thác thông tin thông qua mạng máy tính.
• Mục lục liên hợp (union catalogue): Loại mục lục phản ánh vốn tài liệu của tất cả các thư viện trong cùng một hệ thống thư viện hoặc của một nhóm các thư viện hoạt động độc lập với nhau. Mục lục này có chức năng chỉ ra cụ thể tên và ký hiệu kho của thư viện đang lưu giữ tài liệu đó.
• Mục lục liên hợp ảo (virtual union catalogue): Chương trình được thiết kế chuyên biệt nhằm hướng dẫn và hỗ trợ người dùng định vị các thông tin cần thiết một cách nhanh chóng, chính xác và đạt hiệu quả cao nhất.

Hệ thống tra cứu thuật ngữ đối chiếu song ngữ

Để phục vụ cho công tác nghiên cứu, hội nhập quốc tế và đồng bộ hóa thuật ngữ chuyên ngành, tiêu chuẩn xây dựng hai bộ công cụ tra cứu đối chiếu song ngữ bao gồm:

• Mục lục tra cứu thuật ngữ tiếng Việt - Anh: Hỗ trợ người dùng tra cứu nhanh các thuật ngữ chuyên ngành từ tiếng Việt sang tiếng Anh tương ứng (ví dụ: mục lục dạng sách, mục lục đóng, mục lục liên hợp, mục lục liên hợp ảo, mục lục mở, mục lục phiếu, mục lục sao chép, mục lục trực tuyến, mục lục vi dạng).
• Mục lục tra cứu thuật ngữ tiếng Anh - Việt: Hỗ trợ tra cứu ngược từ các thuật ngữ tiếng Anh chuyên ngành sang tiếng Việt, đảm bảo tính chính xác và thống nhất trong việc dịch thuật và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế vào hoạt động thư viện tại Việt Nam.