Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11573:2017 về Nhuyễn thể hai mảnh vỏ giống - Yêu cầu kỹ thuật được công bố vào năm 2017 do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành, với nội dung cốt lõi quy định các yêu cầu kỹ thuật, chất lượng, quy trình kiểm tra và phương pháp thử đối với các loại nhuyễn thể hai mảnh vỏ giống phục vụ cho hoạt động nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ giống phổ biến được sản xuất nhân tạo hoặc khai thác tự nhiên phục vụ mục đích nuôi thương phẩm, bao gồm các đối tượng chủ lực như: Nghêu bến tre (Meretrix lyrata), Hàu Thái Bình Dương (Crassostrea gigas), Hàu cửa sông (Crassostrea ariakensis), Tu hài (Lutraria rhynchaena), Vẹm vỏ xanh (Perna viridis) và Sò huyết (Tegillarca granosa). Đối tượng áp dụng trực tiếp là các cơ sở sản xuất, ương dưỡng, kinh doanh, nhập khẩu con giống và các cơ quan quản lý chất lượng chuyên ngành.

Yêu cầu kỹ thuật và chất lượng con giống

Tiêu chuẩn đưa ra các chỉ tiêu cụ thể nhằm đánh giá toàn diện chất lượng nhuyễn thể hai mảnh vỏ giống trước khi đưa vào nuôi thương phẩm:

• Chỉ tiêu cảm quan: Con giống trong cùng một lô phải có ngoại hình đồng đều về kích cỡ, màu sắc đặc trưng của từng loài, không bị dị hình. Vỏ nhuyễn thể phải hoàn chỉnh, kín, không bị nứt, vỡ hoặc sứt mẻ. Khi ở trong nước, con giống phải hoạt động nhanh nhẹn, có phản xạ khép vỏ nhanh khi bị tác động vật lý hoặc khi đưa ra khỏi môi trường nước.
• Trạng thái sức khỏe: Nhuyễn thể giống không có dấu hiệu bị tổn thương cơ học, không bám bẩn hoặc bị ký sinh trùng bám ngoài vỏ với mật độ cao. Cơ khép vỏ phải khỏe mạnh, không có hiện tượng yếu, mở vỏ liên tục hoặc chết lâm sàng.
• Kích cỡ con giống: Tiêu chuẩn phân loại kích cỡ giống cụ thể cho từng loài dựa trên chiều dài vỏ hoặc số lượng con trên một đơn vị khối lượng (mật độ con/kg), đảm bảo đạt tiêu chuẩn kích cỡ tối thiểu để chuyển sang giai đoạn nuôi thương phẩm.

Yêu cầu về an toàn dịch bệnh

Đây là nội dung đặc biệt quan trọng nhằm ngăn ngừa sự lây lan của các tác nhân gây bệnh nguy hiểm trong môi trường tự nhiên và các vùng nuôi tập trung. Tiêu chuẩn quy định nhuyễn thể giống phải hoàn toàn âm tính với các loại dịch bệnh nguy hiểm theo danh mục quy định, cụ thể:

• Đối với nghêu/nghêu bến tre: Không nhiễm ký sinh trùng đơn bào Perkinsus olseni.
• Đối với hàu: Không nhiễm ký sinh trùng Perkinsus marinus, Perkinsus olseni và vi rút gây hội chứng tử vong ở hàu (Ostreid herpesvirus 1 - OsHV-1).
• Đối với các loài nhuyễn thể khác: Phải đảm bảo không mang các mầm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm theo danh mục bệnh động vật thủy sản phải công bố dịch của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Phương pháp kiểm tra và thử nghiệm

Để xác định các chỉ tiêu chất lượng đạt chuẩn, tiêu chuẩn hướng dẫn áp dụng các phương pháp thử nghiệm khoa học:

• Đánh giá cảm quan: Thực hiện bằng mắt thường hoặc sử dụng kính lúp cầm tay, kính hiển vi soi nổi để kiểm tra hình thái, màu sắc, độ nguyên vẹn của vỏ và phản xạ của con giống trong môi trường nước sạch.
• Kiểm tra kích cỡ và tỷ lệ sống: Sử dụng phương pháp đo trực tiếp bằng thước kẹp panme hoặc đếm số lượng con giống trên một đơn vị khối lượng mẫu ngẫu nhiên để tính toán kích cỡ trung bình và tỷ lệ sống (phải đạt trên mức tối thiểu quy định).
• Chẩn đoán bệnh: Áp dụng các phương pháp sinh học phân tử như PCR (Polymerase Chain Reaction), RT-PCR hoặc kiểm tra mô bệnh học theo các tiêu chuẩn kỹ thuật chuyên ngành để phát hiện chính xác sự hiện diện của mầm bệnh ký sinh trùng và vi rút.

Quy định về bao gói, ghi nhãn và vận chuyển

Nhằm duy trì chất lượng con giống tối ưu từ nơi sản xuất đến nơi nuôi thả, tiêu chuẩn yêu cầu:

• Bao gói: Con giống phải được đóng gói trong các dụng cụ chuyên dụng (như túi nilon có bơm oxy, thùng xốp) đảm bảo giữ ẩm, thông thoáng và nhiệt độ ổn định.
• Vận chuyển: Phương tiện vận chuyển phải sạch sẽ, được khử trùng trước khi xếp hàng. Quá trình vận chuyển phải khống chế nhiệt độ phù hợp với từng loài (thường duy trì ở nhiệt độ mát từ 15 độ C đến 20 độ C) và hạn chế tối đa thời gian vận chuyển để tránh làm suy giảm tỷ lệ sống của giống.

Hiệu lực thi hành

TCVN 11573:2017 có hiệu lực kể từ ngày công bố, đóng vai trò là công cụ kỹ thuật pháp lý quan trọng giúp các cơ quan chức năng kiểm soát chất lượng con giống lưu thông trên thị trường, đồng thời giúp người nuôi lựa chọn được nguồn giống sạch bệnh, chất lượng cao, giảm thiểu rủi ro thiên tai dịch bệnh trong nuôi trồng thủy sản.