Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11256-1:2015 (ISO 8573-1:2010)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11256-1:2015 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 8573-1:2010. Đây là văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định về chất gây nhiễm bẩn và cấp độ sạch của không khí nén. Tiêu chuẩn này đóng vai trò định hướng, phân loại và chuẩn hóa chất lượng khí nén sử dụng trong các ngành công nghiệp, giúp bảo vệ thiết bị, tối ưu hóa quy trình sản xuất và đảm bảo an toàn vận hành.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều 1 xác định rõ giới hạn và phạm vi điều chỉnh của tiêu chuẩn đối với hệ thống khí nén công nghiệp:

• Tiêu chuẩn quy định các cấp độ sạch của không khí nén dựa trên sự hiện diện của các chất gây nhiễm bẩn chính bao gồm: hạt bụi (chất rắn), nước (độ ẩm và nước lỏng) và dầu.
• Các quy định về cấp độ sạch được áp dụng độc lập với vị trí trong hệ thống khí nén mà tại đó không khí được xác định hoặc đo lường.
• Tiêu chuẩn này không áp dụng trực tiếp cho không khí dùng cho mục đích thở, y tế, lặn hoặc các ứng dụng trực tiếp cho thực phẩm nếu có các quy định chuyên biệt khác nghiêm ngặt hơn từ cơ quan quản lý có thẩm quyền.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Điều 2 liệt kê các tài liệu viện dẫn quan trọng, là cơ sở không thể tách rời khi áp dụng tiêu chuẩn này. Việc xác định các cấp độ sạch phải đi kèm với các phương pháp đo lường chuẩn hóa:

• Các tiêu chuẩn từ ISO 8573-2 đến ISO 8573-9 (hoặc các tiêu chuẩn quốc gia TCVN tương đương) quy định chi tiết phương pháp thử nghiệm để xác định hàm lượng dầu, độ ẩm, hạt bụi, chất nhiễm bẩn thể khí và vi sinh vật.
• Việc viện dẫn này đảm bảo tính đồng bộ, chính xác và có thể so sánh được giữa các kết quả đo lường chất lượng khí nén trên thực tế.

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Điều 3 làm rõ các khái niệm kỹ thuật nền tảng để thống nhất cách hiểu và áp dụng thống nhất tiêu chuẩn:

• Khí nén (Compressed air): Không khí được nén áp suất cao hơn áp suất khí quyển.
• Chất gây nhiễm bẩn (Contaminant): Bất kỳ chất rắn, lỏng hoặc khí nào có thể ảnh hưởng xấu đến hệ thống, thiết bị hoặc quy trình sử dụng khí nén.
• Hạt bụi (Particle): Vật thể rắn hoặc lỏng nhỏ, có kích thước xác định, lơ lửng trong không khí nén.
• Điểm sương áp suất (Pressure dewpoint): Nhiệt độ mà tại đó hơi nước trong khí nén bắt đầu ngưng tụ thành nước lỏng ở áp suất làm việc hiện tại.
• Dầu (Oil): Hỗn hợp các hydrocacbon gồm các sol khí, chất lỏng và hơi dầu có trong khí nén.

Cấp độ sạch của không khí nén (Điều 4)

Điều 4 là nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn, thiết lập hệ thống phân loại cấp độ sạch dựa trên ba tác nhân gây nhiễm bẩn chính:

• Phân loại theo hạt bụi (Nồng độ hạt theo kích thước): Quy định số lượng hạt tối đa cho phép trên một mét khối khí nén đối với các dải kích thước hạt khác nhau (từ 0,1 đến 0,5 micron, từ 0,5 đến 1,0 micron, và từ 1,0 đến 5,0 micron). Cấp độ sạch được chia từ Cấp 0 đến Cấp 9 và Cấp X.
• Phân loại theo nước (Độ ẩm và nước lỏng): Xác định dựa trên điểm sương áp suất tối đa cho phép hoặc lượng nước lỏng tối đa. Cấp độ sạch được chia từ Cấp 0 đến Cấp 9 và Cấp X, trong đó Cấp 1 yêu cầu điểm sương áp suất cực thấp (dưới -70 độ C).
• Phân loại theo dầu (Tổng hàm lượng dầu): Bao gồm dầu dạng lỏng, sol khí và hơi dầu. Hàm lượng dầu tối đa được tính bằng miligam trên mét khối (mg/m3), chia từ Cấp 0 đến Cấp 4 và Cấp X.
• Cấp độ đặc biệt (Cấp 0): Đây là cấp độ sạch cao nhất, được áp dụng khi người sử dụng hoặc nhà sản xuất thiết bị yêu cầu tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn Cấp 1. Các thông số của Cấp 0 phải được thỏa thuận rõ ràng giữa các bên và phải sạch hơn Cấp 1.

Cách thức ký hiệu cấp độ sạch của khí nén

Tiêu chuẩn hướng dẫn cách thức biểu diễn cấp độ sạch của khí nén theo định dạng chuẩn hóa để thuận tiện cho việc thiết kế, vận hành và nghiệm thu hệ thống:

• Ký hiệu tiêu chuẩn có dạng: TCVN 11256-1 [A:B:C].
• Trong đó: A là cấp độ sạch đối với hạt bụi; B là cấp độ sạch đối với nước; C là cấp độ sạch đối với dầu.
• Ví dụ, ký hiệu TCVN 11256-1 [1:2:1] nghĩa là khí nén đạt Cấp 1 về hạt bụi, Cấp 2 về nước và Cấp 1 về dầu.