Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11155-2:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11155-2:2015 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 12917-2:2002, quy định về phương pháp hiệu chuẩn bể trụ ngang chứa dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ dạng lỏng. Tiêu chuẩn này tập trung chi tiết vào phương pháp đo dải khoảng cách quang điện bên trong (Internal electro-optical distance-ranging method - EODR). Đây là một giải pháp công nghệ hiện đại, giúp xác định chính xác dung tích chứa của các bể hình trụ nằm ngang, phục vụ đắc lực cho công tác quản lý hao hụt, giao nhận thương mại và lưu trữ nhiên liệu.

Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn (Điều 1)

Tiêu chuẩn quy định phương pháp sử dụng thiết bị đo khoảng cách quang điện đặt bên trong bể để đo đạc các kích thước hình học chi tiết của bể trụ ngang. Phạm vi áp dụng cụ thể bao gồm:

• Áp dụng cho các bể chứa hình trụ nằm ngang có đường kính lớn hơn kích thước tối thiểu cho phép của thiết bị đo, bao gồm cả bể lắp đặt nổi trên mặt đất hoặc bể chôn ngầm dưới đất.
• Áp dụng cho các bể chứa dầu mỏ, sản phẩm dầu mỏ dạng lỏng hoặc các loại chất lỏng khác đòi hỏi độ chính xác cao trong đo lường dung tích.
• Phương pháp này đặc biệt tối ưu cho các bể chứa có kết cấu phức tạp bên trong hoặc các bể bị hạn chế tiếp cận từ bên ngoài, khiến phương pháp đo chu vi thủ công không thể thực hiện được.

Tài liệu viện dẫn và thuật ngữ cốt lõi (Điều 2 và Điều 3)

Để vận hành và áp dụng tiêu chuẩn một cách chính xác, người thực hiện cần tham chiếu đến các tiêu chuẩn đo lường liên quan và nắm vững các thuật ngữ chuyên ngành sau:

• Thiết bị đo khoảng cách quang điện (EODR): Thiết bị sử dụng sóng ánh sáng hoặc tia hồng ngoại để đo khoảng cách từ một điểm mốc cố định đến các điểm đích trên thành bể chứa.
• Bảng dung tích bể (Tank capacity table): Bảng biểu thị mối quan hệ giữa chiều cao mức chất lỏng đo được thực tế và thể tích chất lỏng tương ứng chứa trong bể.
• Điểm tham chiếu (Reference point): Điểm cố định được lựa chọn làm mốc chuẩn để đo chiều cao mức chất lỏng và tính toán dung tích tổng thể.

Nguyên lý và quy trình đo dải khoảng cách quang điện bên trong (Điều 4)

Phương pháp đo dải khoảng cách quang điện bên trong dựa trên các nguyên lý kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm kiểm soát sai số ở mức thấp nhất:

• Thiết lập thiết bị đo: Thiết bị EODR được lắp đặt chắc chắn trên giá đỡ chuyên dụng đặt bên trong bể, tại vị trí trung tâm hoặc vị trí tối ưu có thể quét được tối đa bề mặt bên trong của bể chứa.
• Đo tọa độ điểm chi tiết: Thiết bị tiến hành đo khoảng cách và các góc (ngang và đứng) đến hàng loạt điểm trên bề mặt trong của vỏ bể, bao gồm cả phần thân trụ tròn và hai đầu chỏm (chỏm cầu, chỏm elip hoặc chỏm phẳng).
• Xác định hình dạng thực tế: Dữ liệu đám mây điểm thu được từ thiết bị đo sẽ được sử dụng để tái cấu trúc hình học thực tế của bể, xác định rõ các độ lệch so với hình dạng lý thuyết như độ méo, độ nghiêng hoặc độ lún của bể.
• Tính toán lập bảng dung tích: Sử dụng các phần mềm và thuật toán chuyên dụng để tích phân thể tích theo từng mức chiều cao (từng milimet), từ đó thiết lập bảng dung tích bể chính xác.

Các yêu cầu kỹ thuật và an toàn khi thực hiện hiệu chuẩn

Do đặc thù công việc hiệu chuẩn phải thực hiện trực tiếp bên trong không gian hạn chế của bể chứa xăng dầu, tiêu chuẩn đặc biệt nhấn mạnh các quy định an toàn lao động và kỹ thuật:

• Làm sạch và thông gió: Bể chứa phải được làm sạch hoàn toàn, triệt tiêu hết hơi khí độc và khí dễ cháy nổ, đảm bảo môi trường không khí an toàn cho kỹ thuật viên và thiết bị hoạt động bên trong.
• Kiểm định thiết bị đo: Thiết bị EODR phải được hiệu chuẩn và kiểm định định kỳ theo đúng quy định đo lường quốc gia để đảm bảo sai số phép đo nằm trong giới hạn cho phép.
• Hiệu chỉnh nhiệt độ: Phải thực hiện tính toán bù trừ sai số do sự giãn nở nhiệt của vỏ thép bể chứa và của chính thiết bị đo trong suốt quá trình thu thập dữ liệu và tính toán dung tích.