Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10602:2014

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10602:2014 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 16630:2009. Tiêu chuẩn này quy định phương pháp thử nong rộng lỗ đối với vật liệu kim loại dạng lá và băng. Đây là một phương pháp thử nghiệm cơ lý quan trọng nhằm đánh giá khả năng biến dạng dẻo của vật liệu kim loại tấm trong quá trình gia công áp lực, đặc biệt là trong các nguyên công dập vuốt và tạo hình có sự giãn nở biên của lỗ.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều 1 của tiêu chuẩn xác định rõ phạm vi và đối tượng áp dụng của phương pháp thử nghiệm:

• Phương pháp này áp dụng cho các sản phẩm kim loại dạng lá và băng có chiều dày nằm trong khoảng từ 1,2 mm đến 3,0 mm.
• Tiêu chuẩn được sử dụng để xác định tỷ lệ nong rộng lỗ giới hạn của các tấm kim loại, giúp đánh giá khả năng tạo hình của vật liệu khi chịu ứng suất kéo hai chiều ở mép lỗ cắt.
• Phương pháp thử này hỗ trợ các nhà sản xuất và thiết kế lựa chọn vật liệu phù hợp cho các chi tiết dập tấm có yêu cầu nong rộng lỗ hoặc loe mép.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Điều 2 liệt kê các tài liệu viện dẫn cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Các tài liệu viện dẫn này là bắt buộc và cấu thành một phần quy định của tiêu chuẩn:

• Các tiêu chuẩn về thử nghiệm kéo đối với vật liệu kim loại để xác định các đặc tính cơ lý cơ bản.
• Các tiêu chuẩn liên quan đến việc chuẩn bị mẫu thử và hiệu chuẩn thiết bị đo lường lực, kích thước nhằm đảm bảo độ chính xác của kết quả thử nghiệm.
• Đối với các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Điều 3 định nghĩa các thuật ngữ chuyên ngành cốt lõi được sử dụng xuyên suốt trong tiêu chuẩn để đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu và thực hiện:

• Đường kính lỗ ban đầu (d0): Là đường kính của lỗ được tạo ra trên mẫu thử trước khi tiến hành quá trình nong rộng.
• Đường kính lỗ sau khi thử (df): Là đường kính của lỗ tại thời điểm xuất hiện vết nứt xuyên qua chiều dày của mẫu thử.
• Tỷ lệ nong rộng lỗ (Hole expanding ratio): Chỉ số biểu thị khả năng nong rộng của lỗ, được tính toán dựa trên sự thay đổi kích thước đường kính lỗ trước và sau khi thử nghiệm theo công thức quy định.

Nguyên lý thử nghiệm (Điều 4)

Điều 4 mô tả nguyên lý cơ bản của phương pháp thử nong rộng lỗ:

• Quá trình thử nghiệm bắt đầu bằng việc tạo một lỗ tròn có đường kính xác định ở tâm của mẫu thử phẳng bằng phương pháp đột hoặc gia công cơ khí.
• Mẫu thử sau đó được kẹp chặt giữa cối giữ và tấm ép để tránh hiện tượng nhăn mép hoặc dịch chuyển không mong muốn trong quá trình thử.
• Một chày hình côn hoặc hình cầu được ép vào lỗ từ phía dưới hoặc phía trên để nong rộng lỗ cho đến khi xuất hiện vết nứt xuyên suốt chiều dày của mẫu thử tại mép lỗ.
• Lực ép và sự thay đổi đường kính lỗ được theo dõi liên tục để xác định chính xác thời điểm xuất hiện vết nứt và đo lường đường kính lỗ cuối cùng nhằm tính toán tỷ lệ nong rộng lỗ giới hạn.