Tiêu chuẩn ngành 22TCN 362:2007 do Bộ Giao thông vận tải ban hành là văn bản pháp quy kỹ thuật quan trọng, quy định chi tiết về phân cấp kỹ thuật và các thông số kỹ thuật cốt lõi đối với hệ thống đường sắt tại Việt Nam. Dưới đây là bản tóm tắt chuyên sâu và chi tiết toàn bộ nội dung của tiêu chuẩn này.

CHƯƠNG I: QUY ĐỊNH CHUNG

1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Tiêu chuẩn này bắt buộc áp dụng đối với đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và đường sắt chuyên dùng có kết nối ray với hệ thống đường sắt quốc gia.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng trực tiếp cho các hoạt động quy hoạch phát triển, thực hiện đầu tư xây dựng, tổ chức quản lý, bảo trì và khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt.

2. Giải thích thuật ngữ chuyên ngành cốt lõi

• Đường sắt quốc gia: Tuyến đường phục vụ nhu cầu vận tải chung của cả nước, các vùng kinh tế và liên vận quốc tế.
• Đường sắt đô thị: Hệ thống phục vụ vận chuyển hành khách công cộng hàng ngày tại các thành phố và vùng phụ cận, bao gồm đường đi ngầm, đi trên cao, trên mặt đất và các loại hình tự động dẫn hướng mới.
• Đường sắt chuyên dùng: Tuyến đường phục vụ nhu cầu vận tải riêng biệt của tổ chức hoặc cá nhân.
• Cấp kỹ thuật đường sắt: Thứ hạng của các tuyến hoặc đoạn tuyến được phân chia dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực vận tải và yêu cầu an toàn chạy tàu.
• Khổ đường sắt: Khoảng cách ngắn nhất đo giữa hai má tác dụng phía trong của ray trên đoạn đường thẳng.
• Tốc độ thiết kế: Trị số tốc độ tối đa dùng để tính toán, thiết kế và xây lắp kết cấu hạ tầng. Phương tiện không được chạy quá tốc độ này (ngoại trừ tàu có thùng xe tự cân bằng).

CHƯƠNG II - MỤC A: ĐƯỜNG SẮT KHỔ 1435mm

1. Phân cấp kỹ thuật đường sắt khổ 1435mm

• Được chia thành 5 cấp: Đường sắt cao tốc, Đường sắt cận cao tốc, Đường sắt cấp 1, Đường sắt cấp 2, và Đường sắt cấp 3.
• Đường sắt cao tốc và cận cao tốc: Bắt buộc giao cắt khác mức với các đường giao thông khác, có rào chắn cách ly hoàn toàn và chỉ phục vụ vận tải hành khách.
• Đường sắt cấp 1, 2, 3: Được phép giao cắt cùng mức với đường bộ trong một số trường hợp luật định và sử dụng chung cho cả vận tải hành khách lẫn hàng hóa.

2. Các thông số kỹ thuật cơ bản của đường sắt khổ 1435mm

Năng lực tuyến đường (Số đôi tàu/ngày đêm hoặc Khối lượng vận tải trên hướng nặng):

• Đường sắt cao tốc: Từ 50 đôi tàu trở lên/ngày đêm.
• Đường sắt cận cao tốc: Từ 30 đôi tàu trở lên/ngày đêm.
• Đường sắt cấp 1: Khối lượng vận tải từ 20 triệu tấn/năm trở lên.
• Đường sắt cấp 2: Khối lượng vận tải từ 10 đến dưới 20 triệu tấn/năm.
• Đường sắt cấp 3: Khối lượng vận tải dưới 10 triệu tấn/năm.

Tốc độ thiết kế tối đa:

• Đường sắt cao tốc: 350 km/h.
• Đường sắt cận cao tốc: 200 km/h.
• Đường sắt cấp 1: 150 km/h.
• Đường sắt cấp 2: 120 km/h.
• Đường sắt cấp 3: 70 km/h.

Bán kính đường cong nằm của chính tuyến:

• Trong điều kiện tiêu chuẩn: Cao tốc (tối thiểu 5.000m); Cận cao tốc (tối thiểu 2.000m); Cấp 1 (tối thiểu 1.200m); Cấp 2 (tối thiểu 800m); Cấp 3 (tối thiểu 400m).
• Trong điều kiện khó khăn (vùng núi, trước/sau ga): Cho phép giảm tối thiểu đối với Cận cao tốc (600m); Cấp 1 (400m); Cấp 2 (300m); Cấp 3 (250m). Riêng đường sắt cao tốc phải xem xét điều chỉnh tốc độ thiết kế tương ứng.

Độ dốc dọc tối đa của chính tuyến trên đường thẳng:

• Trong điều kiện tiêu chuẩn: Cao tốc và Cận cao tốc (tối đa 25‰); Cấp 1 (tối đa 12‰); Cấp 2 (tối đa 18‰); Cấp 3 (tối đa 25‰).
• Trong điều kiện khó khăn: Cao tốc và Cận cao tốc (tối đa 30‰); Cấp 1 (tối đa 18‰); Cấp 2 (tối đa 25‰); Cấp 3 (tối đa 30‰).
• Lưu ý đặc biệt: Trên đường cong và trong hầm phải chiết giảm độ dốc. Đối với tuyến điện khí hóa xây mới chỉ dùng đầu máy điện, độ dốc dọc tối đa áp dụng chung là 30‰ cho tất cả các cấp đường.

Kích thước mặt nền đường trên đường thẳng trong khu gian:

• Đường sắt cao tốc: Bề rộng từ tim đến vai đường tối thiểu 4,5m; Khoảng cách giữa hai tim đường tối thiểu 5,0m.
• Đường sắt cận cao tốc: Bề rộng từ tim đến vai đường tối thiểu 4,0m; Khoảng cách giữa hai tim đường tối thiểu 4,3m.
• Đường sắt cấp 1: Bề rộng từ tim đến vai đường tối thiểu 4,0m; Khoảng cách giữa hai tim đường tối thiểu 4,0m.
• Đường sắt cấp 2: Bề rộng từ tim đến vai đường tối thiểu 3,5m; Khoảng cách giữa hai tim đường tối thiểu 4,0m.
• Đường sắt cấp 3: Bề rộng từ tim đến vai đường tối thiểu 3,1m; Khoảng cách giữa hai tim đường tối thiểu 4,0m.

3. Quy định về Thông tin và Tín hiệu đường sắt khổ 1435mm

• Đường sắt cao tốc và cận cao tốc: Sử dụng truyền dẫn cáp quang tốc độ cao (622 Mb/s đến 10 Gb/s), chuyển mạch điện tử số kết nối mạng quốc gia, thông tin đoàn tàu - mặt đất, hội nghị truyền hình (tối thiểu 1920 Kb/s). Hệ thống tín hiệu phải điều khiển tập trung, đóng đường tự động, dừng tàu tự động kết hợp khống chế tốc độ và giám sát qua vệ tinh.
• Đường sắt cấp 1 và cấp 2: Truyền dẫn cáp quang (622 Mb/s đến 2.5 Gb/s), chuyển mạch điện tử số, hội nghị truyền hình (tối thiểu 384 Kb/s). Tín hiệu sử dụng đèn màu điện khí tập trung, đóng đường tự động hoặc bán tự động, đường ngang cảnh báo/chắn tự động. Riêng cấp 1 có thêm hệ thống dừng tàu tự động và khống chế tốc độ.
• Đường sắt cấp 3: Cho phép sử dụng hệ thống truyền dẫn tải ba, cáp đồng, tổng đài nhân công hoặc kỹ thuật số dung lượng nhỏ. Hệ thống tín hiệu có thể dùng tín hiệu cánh, ghi khóa cơ khí, đóng đường bằng thẻ đường hoặc chạy tàu bằng điện thoại đối với đường nhánh ngắn.

CHƯƠNG II - MỤC B: ĐƯỜNG SẮT KHỔ 1000mm

1. Phân cấp kỹ thuật đường sắt khổ 1000mm

• Được chia thành 3 cấp: Đường sắt cấp 1, Đường sắt cấp 2, và Đường sắt cấp 3.
• Tất cả các cấp đều được phép giao cắt cùng mức với đường bộ theo quy định pháp luật và dùng chung cho cả tàu khách và tàu hàng.

2. Các thông số kỹ thuật cơ bản của đường sắt khổ 1000mm

Năng lực vận tải (Khối lượng vận tải trên hướng nặng):

• Đường sắt cấp 1: Từ 10 triệu tấn/năm trở lên.
• Đường sắt cấp 2: Từ 5 đến 10 triệu tấn/năm.
• Đường sắt cấp 3: Dưới 5 triệu tấn/năm.

Tốc độ thiết kế tối đa:

• Đường sắt cấp 1: 120 km/h.
• Đường sắt cấp 2: 100 km/h.
• Đường sắt cấp 3: 60 km/h.

Bán kính đường cong nằm của chính tuyến:

• Trong điều kiện tiêu chuẩn: Cấp 1 (tối thiểu 800m); Cấp 2 (tối thiểu 600m); Cấp 3 (tối thiểu 300m).
• Trong điều kiện khó khăn: Cho phép giảm tối thiểu đối với Cấp 1 (400m); Cấp 2 (250m); Cấp 3 (150m). Tốc độ thiết kế phải được tính toán lại tương ứng với bán kính thực tế.

Độ dốc dọc tối đa của chính tuyến trên đường thẳng:

• Trong điều kiện tiêu chuẩn: Cấp 1 (tối đa 12‰); Cấp 2 (tối đa 18‰); Cấp 3 (tối đa 25‰).
• Trong điều kiện khó khăn: Cấp 1 (tối đa 18‰); Cấp 2 (tối đa 25‰); Cấp 3 (tối đa 30‰).
• Lưu ý: Áp dụng chiết giảm độ dốc trên đường cong/hầm. Tuyến điện khí hóa xây mới dùng đầu máy điện áp dụng độ dốc tối đa chung là 30‰.

Kích thước mặt nền đường trên đường thẳng trong khu gian:

• Đường sắt cấp 1: Bề rộng từ tim đến vai đường tối thiểu 2,9m; Khoảng cách giữa hai tim đường tối thiểu 4,0m.
• Đường sắt cấp 2: Bề rộng từ tim đến vai đường tối thiểu 2,7m; Khoảng cách giữa hai tim đường tối thiểu 4,0m.
• Đường sắt cấp 3: Bề rộng từ tim đến vai đường tối thiểu 2,5m; Khoảng cách giữa hai tim đường tối thiểu 3,8m.

3. Quy định về Thông tin và Tín hiệu đường sắt khổ 1000mm

• Đường sắt cấp 1 và cấp 2: Sử dụng truyền dẫn cáp quang tốc độ đến 622 Mb/s, chuyển mạch điện tử số, điện thoại chuyên dụng kỹ thuật số, hội nghị truyền hình (tối thiểu 384 Kb/s). Hệ thống tín hiệu đèn màu điện khí tập trung, đóng đường tự động hoặc bán tự động, đường ngang cảnh báo/chắn tự động.
• Đường sắt cấp 3: Áp dụng tương tự như quy định đối với đường sắt cấp 3 khổ 1435mm (truyền dẫn tải ba, cáp đồng, tín hiệu cánh, ghi khóa cơ khí, đóng đường bằng thẻ hoặc điện thoại).

CHƯƠNG II - MỤC C: ĐƯỜNG SẮT LỒNG (KHỔ 1435mm & KHỔ 1000mm)

• Phân cấp kỹ thuật: Đường sắt lồng được chia thành 3 cấp kỹ thuật: cấp 1, cấp 2 và cấp 3.
• Tiêu chuẩn áp dụng: Thống nhất áp dụng theo tiêu chuẩn kỹ thuật của cấp tương ứng thuộc đường sắt khổ 1435mm khi xây dựng mới, cải tạo hoặc nâng cấp.
• Ngoại lệ đối với khổ 1000mm trên đường lồng: Không phân chia cấp kỹ thuật riêng biệt. Tốc độ giới hạn chạy tàu của khổ 1000mm sẽ được xác định dựa trên thông số kỹ thuật thực tế của tuyến đường lồng sau khi xây dựng.

CHƯƠNG III: ĐƯỜNG SẮT ĐÔ THỊ

1. Phân loại đường sắt đô thị

Đường sắt đô thị được phân chia thành 3 nhóm chính dựa trên năng lực vận chuyển và đặc trưng công nghệ:

• Đường sắt đô thị chuyên chở khối lượng lớn.
• Đường sắt đô thị chuyên chở khối lượng trung bình.
• Các loại đường sắt đô thị khác.

2. Đặc trưng kỹ thuật chính của từng loại đường sắt đô thị

Đường sắt đô thị chuyên chở khối lượng lớn:

• Năng lực chuyên chở: Từ 40.000 người/hướng/giờ trở lên.
• Loại hình đặc trưng: Tàu điện ngầm (Metro, Subway, MRT).
• Đặc trưng vận hành: Tuyến cách ly hoàn toàn; phần lớn đi ngầm trong nội đô, đi trên cao hoặc mặt đất ở ngoại ô. Bán kính đường cong nằm tối thiểu 300m (trường hợp đặc biệt khó khăn cho phép giảm xuống 200m khi được Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải phê duyệt). Mức độ tự động hóa vận hành cao, mật độ chạy tàu dưới 2 phút/chuyến/hướng.

Đường sắt đô thị chuyên chở khối lượng trung bình:

• Năng lực chuyên chở: Từ 20.000 đến 40.000 người/hướng/giờ.
• Loại hình đặc trưng: Đường sắt nhẹ (Light Rail Transit - LRT).
• Đặc trưng vận hành: Tuyến cách ly hoàn toàn, chủ yếu đi trên cầu cạn (trên cao). Bán kính đường cong nằm tối thiểu 100m (khó khăn cho phép giảm xuống 50m dưới sự phê duyệt của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải). Tổ chức điều hành chạy tàu tự động.

Các loại đường sắt đô thị khác:

• Năng lực chuyên chở: Dưới 20.000 người/hướng/giờ.
• Loại hình đặc trưng: Đường sắt một ray (Monorail), xe điện mặt đất truyền thống (Tram), tàu môtơ tuyến tính (Sky Train), tàu chạy trên đệm từ (Maglev)...
• Đặc trưng vận hành: Xây dựng linh hoạt (trên cao, mặt đất hoặc đi ngầm). Tuyến có thể giao cắt đồng mức với đường bộ đô thị. Vận hành theo phương thức bán tự động hoặc theo hệ thống tín hiệu đèn giao thông đường bộ.

CHƯƠNG IV: HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN

• Vai trò của tiêu chuẩn: Tiêu chuẩn này là căn cứ pháp lý kỹ thuật nền tảng để xây dựng các tiêu chuẩn chi tiết, quy phạm thiết kế, quy trình thi công, nghiệm thu, bảo trì và quản lý an toàn kết cấu hạ tầng đường sắt.
• Trách nhiệm thi hành: Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ và Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam chịu trách nhiệm hướng dẫn, tổ chức xây dựng các văn bản kỹ thuật chi tiết, đồng thời thanh tra, kiểm tra việc thực hiện đối với các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động đường sắt.