Trong kỷ nguyên số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhân tài được xác định là nguồn lực quý giá nhất, quyết định sự hưng thịnh của quốc gia. Nhằm tạo bước ngoặt trong việc thu hút chất xám, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/10/2025) đã thiết lập một hệ thống chính sách trọng dụng nhân tài với những ưu đãi chưa từng có.

Ai được coi là "nhân tài" trong lĩnh vực khoa học công nghệ?

Không còn là những khái niệm chung chung, lần đầu tiên các tiêu chí định danh nhân tài được luật hóa một cách cụ thể và minh bạch. Theo quy định tại khoản 1 Điều 54 của đạo luật này, nhân tài là cá nhân có năng lực đặc biệt, có đóng góp đột phá hoặc tầm ảnh hưởng lớn, đáp ứng một trong các tiêu chí:

• Sở hữu các giải thưởng khoa học uy tín trong nước hoặc quốc tế; có công trình nghiên cứu đăng tải trên các tạp chí khoa học quốc tế hàng đầu.
• Là tác giả của các sáng chế, giống cây trồng được bảo hộ hoặc các giải pháp, dịch vụ đột phá mang lại giá trị kinh tế - xã hội lớn.
• Đã từng chủ trì các dự án trọng điểm quốc gia, quốc tế hoặc các dự án khởi nghiệp sáng tạo có tính lan tỏa cao.

Đáng chú ý, việc xác định nhân tài sẽ dựa trên minh chứng thực tế thay vì các thủ tục hành chính rườm rà, giúp các cơ quan có thẩm quyền linh hoạt hơn trong việc áp dụng chính sách đãi ngộ.

Những đặc quyền "có một không hai" dành cho nhân tài

Để nhân tài yên tâm cống hiến, Nhà nước đã đưa ra danh mục ưu đãi toàn diện từ điều kiện làm việc đến đời sống cá nhân. Cụ thể, tại Điều 54 và Điều 55 quy định các chính sách trọng tâm:

"Nhà nước ưu tiên giao trực tiếp thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là nhiệm vụ phục vụ phát triển công nghệ cao, công nghệ chiến lược... Nhà nước có chính sách đãi ngộ đặc biệt thông qua ưu đãi tài chính, ưu đãi phi tài chính, ưu đãi về điều kiện làm việc, bố trí nhà ở."

Bên cạnh đó, các chuyên gia, nhà khoa học xuất sắc còn được xem xét tài trợ kinh phí để chủ động thực hiện các ý tưởng nghiên cứu đột phá mà không bị gò bó bởi các quy trình xét duyệt thông thường. Đối với nhân tài là người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài, Luật cũng mở rộng các ưu đãi về xuất nhập cảnh, cư trú và thuế thu nhập cá nhân để thu hút nguồn lực quốc tế.

Quyền và nghĩa vụ của cá nhân hoạt động khoa học công nghệ

Song hành với những ưu đãi là hệ thống quyền lợi và trách nhiệm rõ ràng nhằm xây dựng một cộng đồng khoa học liêm chính. Điều 51 của Luật quy định các quyền cơ bản như:

• Tự do sáng tạo và bình đẳng trong hoạt động nghiên cứu.
• Được trang bị phương tiện và tạo điều kiện làm việc phù hợp.
• Được tham gia tư vấn, phản biện các chính sách, chiến lược phát triển của quốc gia.
• Hợp tác quốc tế và ký kết các hợp đồng khoa học công nghệ.

Tuy nhiên, mỗi cá nhân cũng phải gánh vác những nghĩa vụ quan trọng: Đóng góp trí tuệ vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội; tuân thủ tuyệt đối liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp; đồng thời có trách nhiệm truyền thông, phổ biến tri thức cho cộng đồng.

Với những thay đổi mang tính căn cơ này, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những "nút thắt" về cơ chế, tạo động lực mạnh mẽ để các nhà khoa học cống hiến, đưa Việt Nam tiến xa hơn trên bản đồ công nghệ thế giới.