Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7408:2004 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn châu Âu EN 1784:1996) là văn bản kỹ thuật quy định phương pháp phát hiện thực phẩm đã qua xử lý chiếu xạ đối với các loại thực phẩm có chứa chất béo. Phương pháp này dựa trên nguyên lý phân tích các hợp chất hydrocacbon được giải phóng trong quá trình chiếu xạ bằng phương pháp sắc ký khí. Tiêu chuẩn do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành, đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm và minh bạch thông tin đối với các sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Điều 1 của tiêu chuẩn xác định rõ phạm vi và giới hạn áp dụng của phương pháp phân tích, cụ thể bao gồm:

• Phương pháp này áp dụng để nhận biết quá trình xử lý chiếu xạ đối với các loại thực phẩm có chứa chất béo, ví dụ như thịt gia súc, thịt gia cầm, cá, động vật thân mềm, động vật có vỏ (như tôm, cua, sò, hến) và các sản phẩm chế biến từ chúng.
• Phương pháp cho phép xác định sự chiếu xạ bằng cách phân tích các hydrocacbon dễ bay hơi được tạo ra từ sự phân hủy của các axit béo dưới tác động của bức xạ ion hóa.
• Tiêu chuẩn này có thể áp dụng hiệu quả cho cả thực phẩm tươi sống, thực phẩm đông lạnh hoặc thực phẩm đã qua chế biến nhiệt ở mức độ nhất định, miễn là hàm lượng chất béo trong mẫu đủ để tiến hành chiết tách và phân tích sắc ký.

Điều 2 quy định các tài liệu viện dẫn cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Các tài liệu viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan đến phương pháp lấy mẫu, chuẩn bị mẫu và các yêu cầu chung về thiết bị phân tích sắc ký khí. Việc áp dụng các tài liệu viện dẫn này đảm bảo tính đồng bộ, chính xác và có giá trị pháp lý quốc tế cho kết quả thử nghiệm.

Nguyên lý của phương pháp được quy định chi tiết tại Điều 3, dựa trên các phản ứng hóa học xảy ra khi thực phẩm chứa chất béo bị chiếu xạ:

• Khi thực phẩm chứa chất béo bị chiếu xạ bằng bức xạ ion hóa, các liên kết hóa học trong phân tử lipid (chủ yếu là triglycerid) bị bẻ gãy một cách đặc trưng tại các vị trí cụ thể, tạo ra các gốc tự do.
• Các gốc tự do này nhanh chóng tái tổ hợp hoặc phân hủy để tạo thành các hydrocacbon không phân cực dễ bay hơi (chủ yếu là các ankan và anken). Các hydrocacbon này có số nguyên tử cacbon ít hơn một hoặc hai nguyên tử so với axit béo ban đầu.
• Hàm lượng và thành phần của các hydrocacbon sinh ra tỷ lệ thuận với liều lượng chiếu xạ và thành phần axit béo có trong thực phẩm.
• Quá trình phân tích bao gồm các bước chính: chiết xuất chất béo từ mẫu thực phẩm, tách phân đoạn hydrocacbon bằng sắc ký cột hấp phụ (thường dùng silica gel hoặc florisil), và cuối cùng là định lượng và định danh các hydrocacbon này bằng phương pháp sắc ký khí (GC) sử dụng detector ion hóa ngọn lửa (FID) hoặc detector khối phổ (MS).

Điều 4 quy định nghiêm ngặt về chất lượng và độ tinh khiết của các loại hóa chất, dung môi và chất chuẩn được sử dụng trong quá trình phân tích nhằm đảm bảo độ chính xác tối đa:

• Yêu cầu về dung môi: Tất cả các dung môi sử dụng (như pentan, hexan, diclometan, ete dầu hỏa) phải là loại chuyên dụng cho phân tích sắc ký hoặc có độ tinh khiết tương đương để tránh lẫn tạp chất gây nhiễu pic trên sắc ký đồ.
• Chất chuẩn hydrocacbon: Sử dụng các chất chuẩn ankan và anken tinh khiết (ví dụ: n-tetradecan, n-hexadecan, 1-tetradecen, 1-hexadecen) để định danh và xây dựng đường chuẩn đối chứng.
• Chất chuẩn nội (Internal Standard): Quy định việc sử dụng chất chuẩn nội thích hợp (thường là các hydrocacbon không có sẵn trong mẫu hoặc ít bị ảnh hưởng bởi quá trình chiếu xạ) để kiểm soát hiệu suất chiết và định lượng chính xác hàm lượng hydrocacbon tạo thành.
• Vật liệu hấp phụ: Silica gel hoặc Florisil dùng cho sắc ký cột phải được hoạt hóa ở nhiệt độ quy định trước khi sử dụng để đảm bảo khả năng tách tối ưu phân đoạn hydrocacbon ra khỏi các thành phần lipid khác.