Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4398:2001 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 377:1997) là văn bản kỹ thuật pháp lý quan trọng quy định chi tiết về vị trí lấy mẫu, quy trình chuẩn bị phôi mẫu và mẫu thử để tiến hành các thử nghiệm cơ tính đối với thép và các sản phẩm thép. Dưới đây là phần tóm tắt chuyên sâu về Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của tiêu chuẩn này.

- Điều 1: Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu đối với việc xác định vị trí lấy mẫu, chuẩn bị phôi mẫu và mẫu thử dùng cho các thử nghiệm cơ tính trên thép hình, thép thanh, thép dây, thép tấm và các sản phẩm thép ống.
• Trường hợp có sự khác biệt giữa các yêu cầu của tiêu chuẩn này và các yêu cầu trong tiêu chuẩn sản phẩm cụ thể, thì các quy định trong tiêu chuẩn sản phẩm sẽ được ưu tiên áp dụng.

- Điều 2: Tiêu chuẩn viện dẫn

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan. Các tài liệu viện dẫn này bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia về thử nghiệm cơ tính thép, phương pháp thử kéo, thử uốn, thử va đập và các quy trình quản lý chất lượng liên quan khác.

- Điều 3: Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

Điều khoản này đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm thống nhất cách hiểu trong toàn bộ quá trình lấy mẫu và thử nghiệm:

• Đơn vị thử (Test unit): Là số lượng sản phẩm hoặc khối lượng thép được nghiệm thu cùng một lúc, dựa trên một kết quả thử nghiệm duy nhất theo quy định của tiêu chuẩn sản phẩm hoặc đơn đặt hàng.
• Sản phẩm mẫu (Sample product): Là một phần của sản phẩm (ví dụ: một tấm thép, một thanh thép) được lựa chọn từ đơn vị thử để lấy các phôi mẫu.
• Mẫu (Sample): Là phần vật liệu được cắt ra từ sản phẩm mẫu để chuẩn bị cho việc chế tạo một hoặc nhiều mẫu thử.
• Phôi mẫu (Rough specimen): Là phần mẫu đã qua xử lý cơ học hoặc nhiệt luyện sơ bộ, có kích thước đủ để chế tạo thành mẫu thử theo yêu cầu.
• Mẫu thử (Test piece): Là phần vật liệu có kích thước và hình dạng quy định, được gia công hoàn chỉnh để tiến hành thử nghiệm cơ tính trực tiếp.
• Trạng thái cung cấp (As-delivered condition): Là trạng thái của sản phẩm thép khi được bàn giao cho khách hàng, chưa qua bất kỳ quá trình xử lý nhiệt hay gia công bổ sung nào.
• Trạng thái tham chiếu (Reference condition): Là trạng thái của mẫu thử sau khi đã được xử lý nhiệt theo các điều kiện quy định để đánh giá tính chất của mác thép gốc.

- Điều 4: Các yêu cầu chung về lấy mẫu và chuẩn bị mẫu

Điều khoản này thiết lập các nguyên tắc cơ bản bắt buộc phải tuân thủ trong suốt quá trình thực hiện:

• Tính đại diện của mẫu thử: Mẫu thử phải đại diện cho toàn bộ lô sản phẩm hoặc đơn vị thử. Vị trí lấy mẫu phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các sơ đồ quy định trong tiêu chuẩn để đảm bảo tính khách quan và chính xác của kết quả thử nghiệm.
• Nhận dạng và truy xuất nguồn gốc: Tất cả các sản phẩm mẫu, phôi mẫu và mẫu thử phải được đánh dấu, ký hiệu rõ ràng bằng các phương pháp không làm ảnh hưởng đến cơ tính của vật liệu. Hệ thống ký hiệu phải đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc từ mẫu thử ngược lại sản phẩm ban đầu và đơn vị thử tương ứng.
• Tránh ảnh hưởng của nhiệt và biến dạng cơ học: Trong quá trình cắt và gia công phôi mẫu cũng như mẫu thử, phải hạn chế tối đa sự tăng nhiệt độ hoặc biến dạng nguội có thể làm thay đổi cơ tính của thép. Nếu sử dụng phương pháp cắt nhiệt (như cắt oxy-gas hoặc plasma), phải để lại một lượng dư gia công đủ lớn để loại bỏ hoàn toàn vùng bị ảnh hưởng bởi nhiệt trong quá trình gia công cơ khí tiếp theo.