Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13797:2023 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 6134:2017) quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với ống và hệ ống cao su dùng cho hơi nước bão hòa. Tiêu chuẩn này do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 45 Cao su và sản phẩm cao su biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố nhằm đảm bảo an toàn kỹ thuật trong quá trình truyền dẫn hơi nước áp suất cao.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với hai loại ống và hệ ống cao su (loại áp suất thấp và loại áp suất cao) được thiết kế để dẫn hơi nước bão hòa và nước ngưng tụ nóng đi kèm. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, nhập khẩu, thử nghiệm, phân phối và sử dụng các loại ống cao su dẫn hơi nước trong các ngành công nghiệp tại Việt Nam.

Phân loại ống và hệ ống cao su

• Loại 1: Ống dùng cho áp suất làm việc tối đa là 0,6 MPa (tương đương 6 bar), ứng với nhiệt độ hơi nước bão hòa tối đa khoảng 164 độ C.
• Loại 2: Ống dùng cho áp suất làm việc tối đa là 1,8 MPa (tương đương 18 bar), ứng với nhiệt độ hơi nước bão hòa tối đa khoảng 210 độ C.
• Mỗi loại ống trên tiếp tục được phân chia thành hai nhóm dựa trên khả năng kháng dầu của lớp bọc ngoài: Nhóm không kháng dầu (thường dùng trong môi trường thông thường) và Nhóm có khả năng kháng dầu (dùng trong môi trường có nguy cơ tiếp xúc với dầu mỡ).

Yêu cầu về vật liệu và cấu trúc chế tạo

• Lớp cao su trong (ruột ống): Phải được chế tạo từ hợp chất cao su đồng nhất, có khả năng chống chịu tốt dưới tác động trực tiếp của hơi nước bão hòa và nước ngưng tụ nóng mà không bị bở nứt hoặc suy giảm cơ lý tính.
• Lớp gia cường: Phải sử dụng các lớp sợi dệt hoặc dây kim loại chịu lực được phân bổ đều, đảm bảo khả năng chịu áp suất làm việc và áp suất thử nghiệm theo quy định của từng loại ống.
• Lớp cao su bọc ngoài: Phải có khả năng chống chịu thời tiết, chịu nhiệt độ cao và chống mài mòn. Đối với lớp bọc ngoài, nhà sản xuất phải thực hiện việc châm kim nhỏ (pricked) để giải phóng lượng khí hoặc hơi nước tích tụ giữa các lớp cấu tạo, tránh hiện tượng phồng rộp ống khi vận hành.

Kích thước và dung sai cho phép

• Đường kính trong, đường kính ngoài và chiều dày các lớp cao su của ống phải tuân thủ nghiêm ngặt các thông số kích thước danh nghĩa và dung sai cho phép được quy định chi tiết trong tiêu chuẩn.
• Chiều dày tối thiểu của lớp cao su trong và lớp bọc ngoài phải đảm bảo đủ độ dày kỹ thuật để ngăn ngừa hiện tượng rò rỉ hơi nước hoặc hư hỏng cơ học trong suốt vòng đời sản phẩm.

Các yêu cầu thử nghiệm lý hóa và cơ học

• Thử nghiệm áp suất thủy tĩnh: Ống và hệ ống phải vượt qua thử nghiệm áp suất ở mức gấp nhiều lần áp suất làm việc định mức (áp suất nổ tối thiểu) mà không xảy ra hiện tượng rò rỉ, nứt vỡ hoặc biến dạng bất thường.
• Độ bền kéo và độ giãn dài khi đứt: Các chỉ tiêu cơ lý của lớp cao su trong và lớp bọc ngoài phải đạt tiêu chuẩn quy định cả trước và sau khi tiến hành lão hóa nhiệt trong lò thử nghiệm.
• Độ bền bám dính: Lực liên kết giữa lớp cao su trong với lớp gia cường, và giữa lớp gia cường với lớp bọc ngoài phải đạt trị số tối thiểu để tránh hiện tượng tách lớp dưới áp lực cao.
• Khả năng chịu hơi nước: Sau khi tiếp xúc liên tục với hơi nước bão hòa ở nhiệt độ và thời gian quy định, ống không được xuất hiện các khuyết tật như phồng rộp, nứt nẻ, và độ cứng của cao su không được thay đổi quá giới hạn cho phép.
• Độ bền uốn: Ống phải duy trì được độ linh hoạt và không bị gập gãy khi uốn cong theo bán kính uốn tối thiểu quy định.

Yêu cầu về ghi nhãn và ký hiệu sản phẩm

• Trên suốt chiều dài của ống cao su, nhà sản xuất phải in rõ ràng, sắc nét và không thể tẩy xóa các thông tin bắt buộc bao gồm: Tên nhà sản xuất hoặc nhãn hiệu thương mại; Số hiệu tiêu chuẩn quốc gia (TCVN 13797) hoặc tiêu chuẩn quốc tế tương đương (ISO 6134); Phân loại ống (Loại 1 hoặc Loại 2, Nhóm kháng dầu hoặc không kháng dầu); Đường kính trong danh nghĩa; Áp suất làm việc tối đa (tính bằng MPa hoặc bar); và Quý/Năm sản xuất.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13797:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này được khuyến khích áp dụng rộng rãi nhằm chuẩn hóa chất lượng sản phẩm ống cao su dẫn hơi nước, góp phần bảo vệ an toàn lao động và nâng cao hiệu quả vận hành thiết bị nhiệt trong các nhà máy, xí nghiệp.