Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13268-3:2021 về Bảo vệ thực vật - Phương pháp điều tra sinh vật gây hại - Phần 3: Nhóm cây công nghiệp được ban hành năm 2021 nhằm thiết lập hệ thống phương pháp luận chuẩn hóa trong việc điều tra, phát hiện và dự tính dự báo các loài sinh vật gây hại trên các loại cây công nghiệp tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp điều tra phát hiện, điều tra định kỳ và điều tra bổ sung tình hình phát sinh, phát triển của các loại sinh vật gây hại chính trên nhóm cây công nghiệp (bao gồm các cây trồng chủ lực như cà phê, chè, cao su, hồ tiêu, điều, mía, và một số cây công nghiệp khác). Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ thực vật, các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động điều tra, giám sát và phòng trừ sinh vật gây hại thực vật tại Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Quy định chi tiết phương pháp điều tra thực địa đối với các loại sinh vật gây hại (bao gồm côn trùng, bệnh hại, cỏ dại, chuột và các tác nhân gây hại khác) trên nhóm cây công nghiệp.
• Cung cấp cơ sở khoa học để thu thập số liệu khách quan, phục vụ công tác dự tính, dự báo và chỉ đạo phòng trừ sinh vật hại kịp thời, bảo vệ sản xuất nông nghiệp bền vững.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này áp dụng các tài liệu viện dẫn liên quan đến quy trình giám định, phân loại sinh vật hại và các tiêu chuẩn kỹ thuật chuyên ngành bảo vệ thực vật hiện hành. Trong trường hợp các tài liệu viện dẫn có sự sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, các nội dung áp dụng sẽ tuân thủ theo phiên bản mới nhất.

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn thống nhất các khái niệm chuyên ngành cốt lõi phục vụ cho công tác điều tra, bao gồm:

• Sinh vật gây hại chính: Là những loài sinh vật thường xuyên xuất hiện, gây hại phổ biến và có khả năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng của cây công nghiệp nếu không có biện pháp kiểm soát kịp thời.
• Tỷ lệ hại (đơn vị tính %): Chỉ số biểu thị mức độ phổ biến của sinh vật hại, được tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa số lượng bộ phận bị hại (lá, quả, cành, thân, rễ) hoặc số cây bị hại so với tổng số mẫu điều tra.
• Mật độ sinh vật hại: Số lượng cá thể sinh vật gây hại (sâu, nhện, trứng, kén...) tính trên một đơn vị diện tích (m2) hoặc trên một đơn vị mẫu điều tra tiêu chuẩn (cây, cành, lá, quả).
• Chỉ số hại (đơn vị tính %): Chỉ số phản ánh mức độ nghiêm trọng của vết bệnh hoặc vết hại trên cây trồng, được tính toán dựa trên công thức tích hợp giữa tỷ lệ hại và các cấp hại định mức.
• Diện tích nhiễm sinh vật hại: Quy mô diện tích cây trồng bị sinh vật gây hại vượt quá ngưỡng quy định, được phân chia cụ thể thành các mức độ: nhiễm nhẹ, nhiễm trung bình và nhiễm nặng.

Quy định chung về điều tra sinh vật gây hại (Điều 4)

Điều khoản này hướng dẫn các nguyên tắc nền tảng và công tác chuẩn bị trước khi tiến hành điều tra thực địa:

• Yêu cầu về dụng cụ điều tra: Cán bộ điều tra phải được trang bị đầy đủ các dụng cụ chuyên dụng bao gồm kính lúp cầm tay, vợt bắt côn trùng, khay gạt, thước dây, sổ ghi chép chuyên dụng, túi nilon thu mẫu, nhãn mác ghi thông tin mẫu và các trang thiết bị bảo hộ lao động cá nhân.
• Nguyên tắc chọn điểm và tuyến điều tra: Điểm điều tra phải mang tính đại diện cho vùng sản xuất, không chọn các ruộng sát đường giao thông, gần khu dân cư hoặc các khu vực có địa hình quá đặc biệt trừ khi có yêu cầu riêng. Tuyến điều tra phải được thiết kế theo hình chéo gãy góc hoặc hình chữ U để đảm bảo tính ngẫu nhiên và khách quan của số liệu thu thập.
• Thời gian và tần suất điều tra: Xác định rõ lịch trình điều tra định kỳ (thường là 7 ngày hoặc 10 ngày một lần tùy theo giai đoạn sinh trưởng của cây trồng) và điều tra bổ sung (được thực hiện khi có diễn biến thời tiết bất thường hoặc khi mật độ sinh vật hại tăng nhanh có nguy cơ bùng phát thành dịch).

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13268-3:2021 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành, đóng vai trò là cẩm nang kỹ thuật bắt buộc đối với hệ thống bảo vệ thực vật từ trung ương đến địa phương trong việc quản lý dịch hại trên cây công nghiệp.