Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12341:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 3759:2011) quy định về phương pháp chuẩn bị, đánh dấu và đo mẫu thử vải cũng như sản phẩm may mặc trong các phép thử nhằm xác định sự thay đổi kích thước sau khi xử lý thực tế như giặt, hấp, giặt khô hoặc tác động nhiệt.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng rộng rãi đối với các loại vải dệt thoi, vải dệt kim và các sản phẩm may mặc hoàn chỉnh. Quy trình này hướng dẫn chi tiết cách thức xử lý mẫu thử trước khi tiến hành các thử nghiệm thực tế để đảm bảo tính chính xác, khách quan và đồng nhất của kết quả đo lường sự co rút hoặc giãn nở của vật liệu dệt.

Quy định về tài liệu viện dẫn

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, bắt buộc phải viện dẫn đến tiêu chuẩn TCVN 1748 (ISO 139) về vật liệu dệt - môi trường chuẩn để điều hòa và thử nghiệm.
• Đối với các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

Nguyên tắc thực hiện phép thử

• Mẫu thử hoặc sản phẩm may mặc phải được điều hòa trong môi trường tiêu chuẩn trước khi tiến hành đo kích thước ban đầu.
• Tiến hành đánh dấu các khoảng cách đo xác định trên mẫu thử bằng các dụng cụ chuyên dụng không gây biến dạng cơ học cho cấu trúc vải.
• Sau khi trải qua quy trình xử lý thực tế (như giặt, sấy, hấp), mẫu thử tiếp tục được điều hòa lại trong cùng điều kiện môi trường trước khi thực hiện phép đo lại để xác định tỷ lệ phần trăm thay đổi kích thước.

Thiết bị và dụng cụ đo lường, đánh dấu

• Thước đo: Sử dụng thước dây thép hoặc thước lá kim loại có vạch chia độ đến 1 mm để đảm bảo độ chính xác cao nhất, tránh sai số do độ co giãn của thước.
• Thiết bị đánh dấu: Có thể sử dụng dưỡng đánh dấu (khung mẫu) có kích thước tiêu chuẩn, bút mực không phai trong nước hoặc dung môi hữu cơ, hoặc chỉ khâu có màu tương phản để đánh dấu các điểm mốc đo.
• Bề mặt phẳng: Bàn phẳng, nhẵn, có kích thước đủ lớn để trải phẳng hoàn toàn mẫu thử hoặc sản phẩm may mặc mà không gây ra bất kỳ lực căng kéo nào.
• Môi trường điều hòa: Phòng thí nghiệm đạt chuẩn theo quy định của TCVN 1748 (ISO 139) để kiểm soát chặt chẽ nhiệt độ và độ ẩm tương đối.

Quy trình chuẩn bị mẫu thử đối với vải

• Mẫu thử phải được cắt từ những vị trí không bị nhăn, gấp nếp và cách biên vải ít nhất 150 mm để đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ cây vải.
• Kích thước mẫu thử thông thường là hình vuông có cạnh tối thiểu 500 mm x 500 mm. Trong trường hợp khổ vải hẹp, có thể sử dụng mẫu thử có kích thước nhỏ hơn nhưng phải được sự đồng ý của các bên liên quan và ghi rõ trong báo cáo thử nghiệm.
• Các cạnh của mẫu thử nên được vắt sổ hoặc khâu viền bằng chỉ chịu nhiệt/chịu nước để tránh hiện tượng xơ sợi bị tuột ra trong quá trình xử lý, làm ảnh hưởng đến kết quả đo.

Quy trình đánh dấu trên mẫu thử vải

• Đặt mẫu thử lên bề mặt phẳng, vuốt nhẹ để loại bỏ các nếp nhăn tự nhiên mà không làm biến dạng cấu trúc sợi vải.
• Sử dụng dưỡng đánh dấu để xác định ít nhất ba cặp điểm mốc theo chiều dọc (chiều sợi dọc hoặc chiều cột vòng) và ba cặp điểm mốc theo chiều ngang (chiều sợi ngang hoặc chiều hàng vòng).
• Khoảng cách giữa các điểm mốc đánh dấu phải đạt tối thiểu 350 mm. Khoảng cách từ điểm mốc đến cạnh ngoài của mẫu thử không được nhỏ hơn 50 mm để tránh sai số do mép vải bị quăn hoặc xơ.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12341:2018 (ISO 3759:2011) có hiệu lực kể từ ngày được công bố bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đóng vai trò là công cụ kỹ thuật quan trọng giúp các doanh nghiệp dệt may và các phòng thử nghiệm kiểm soát chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế.