Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11366-4:2019 về Rừng trồng - Yêu cầu lập địa - Phần 4: Keo chịu hạn được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố nhằm thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ về điều kiện tự nhiên, khí hậu và đất đai đối với việc phát triển rừng trồng các loài keo chịu hạn tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu về điều kiện lập địa đối với rừng trồng các loài keo chịu hạn (như Keo lá liềm hoặc các dòng keo lai chịu hạn khác). Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tham gia vào hoạt động khảo sát, thiết kế, trồng, chăm sóc, nghiệm thu và quản lý rừng trồng keo chịu hạn trên phạm vi toàn quốc.

Các thuật ngữ và định nghĩa quan trọng

• Keo chịu hạn: Là nhóm các loài cây thuộc chi Keo (Acacia) có khả năng thích ứng cao, sinh trưởng và phát triển ổn định trong điều kiện thiếu nước, lượng mưa thấp và đất đai khô cằn.
• Yêu cầu lập địa: Là tổng hợp các chỉ tiêu về khí hậu, địa hình, đất đai tối thiểu và tối ưu cần thiết để đảm bảo cho một loài cây trồng lâm nghiệp cụ thể có thể sinh trưởng đạt năng suất và chất lượng đề ra.
• Độ dày tầng đất mịn: Khoảng cách từ bề mặt đất đến tầng đá mẹ hoặc tầng chứa nhiều sỏi sạn, quyết định không gian phát triển của hệ rễ cây.

Yêu cầu chi tiết về điều kiện khí hậu

• Nhiệt độ không khí: Nhiệt độ trung bình năm thích hợp nhất dao động từ 22 độ C đến 28 độ C, đảm bảo quá trình quang hợp và trao đổi chất của cây diễn ra liên tục.
• Lượng mưa trung bình năm: Phù hợp với các vùng có lượng mưa thấp, dao động từ 800 mm đến 1.500 mm. Đây là chỉ số đặc trưng giúp phân biệt lập địa trồng keo chịu hạn với các loài keo thông thường khác.
• Thời gian mùa khô: Cây có khả năng chịu đựng được thời kỳ khô hạn kéo dài từ 4 đến 6 tháng trong năm mà không bị chết héo hoặc suy giảm nghiêm trọng sinh khối.

Yêu cầu về địa hình và độ cao

• Độ cao so với mực nước biển: Khu vực trồng thích hợp nhất là vùng đồi núi thấp, vùng bán khô hạn hoặc cồn cát ven biển có độ cao dưới 500 mét so với mực nước biển.
• Độ dốc địa hình: Ưu tiên các khu vực có độ dốc dưới 25 độ. Độ dốc thấp giúp hạn chế tối đa hiện tượng xói mòn, rửa trôi chất dinh dưỡng trong mùa mưa và tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng cơ giới hóa trong lâm nghiệp.

Yêu cầu về đặc điểm đất đai và thổ nhưỡng

• Loại đất chủ yếu: Thích hợp trên các loại đất xám bạc màu, đất cát ven biển, đất đồi núi nghèo dinh dưỡng hoặc đất phát triển trên các loại đá mẹ khác nhau nhưng có khả năng thoát nước tốt.
• Độ dày tầng đất mịn: Yêu cầu tối thiểu phải đạt từ 50 cm trở lên. Tầng đất dày giúp hệ rễ cọc của keo chịu hạn ăn sâu vào lòng đất để tìm kiếm nguồn nước ngầm trong mùa khô hạn.
• Thành phần cơ giới: Đất có thành phần cơ giới từ cát pha, thịt nhẹ đến thịt trung bình. Tránh các loại đất sét chặt, đất dễ bị dí chặt hoặc đất có độ bí chặt cao gây cản trở sự phát triển của rễ.
• Độ chua của đất (pH): Trị số pH nước thích hợp nhất nằm trong khoảng từ 4,5 đến 6,5. Cây vẫn có khả năng chịu đựng được đất hơi chua hoặc đất cát hơi kiềm nhẹ ở vùng ven biển.
• Khả năng thoát nước: Đất phải có khả năng thoát nước tốt trong mùa mưa, không bị ngập úng cục bộ hoặc ngập úng kéo dài quá 3 ngày.

Phân cấp mức độ thích hợp của lập địa trồng keo chịu hạn

• Mức độ rất thích hợp (S1): Là những vùng lập địa có đầy đủ các yếu tố tự nhiên tối ưu (lượng mưa ổn định, đất dày trên 80 cm, độ dốc dưới 15 độ, thoát nước tốt). Rừng trồng tại đây đạt năng suất vượt trội và chu kỳ khai thác ngắn.
• Mức độ thích hợp trung bình (S2): Vùng lập địa có một vài yếu tố hạn chế ở mức độ nhẹ (như tầng đất dày từ 50 cm đến 80 cm, độ dốc từ 15 đến 25 độ). Cây vẫn sinh trưởng tốt nếu áp dụng các biện pháp canh tác thông thường.
• Mức độ ít thích hợp (S3): Vùng lập địa có nhiều yếu tố hạn chế (tầng đất mỏng dưới 50 cm, lượng mưa quá thấp hoặc đất nghèo dinh dưỡng nghiêm trọng). Cần phải đầu tư thêm phân bón và áp dụng kỹ thuật lâm sinh cải tạo đất chuyên sâu.
• Mức độ không thích hợp (N): Những khu vực có đá nổi hoàn toàn, đất ngập nước thường xuyên, độ dốc quá lớn hoặc đất bị nhiễm mặn, nhiễm phèn nặng không thể trồng được keo chịu hạn.

Hiệu lực thi hành và hướng dẫn áp dụng

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11366-4:2019 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Tiêu chuẩn này là căn cứ pháp lý và kỹ thuật quan trọng để các địa phương xây dựng quy hoạch phát triển lâm nghiệp bền vững, chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại các vùng đất hoang hóa, bạc màu và ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.