Tiêu chuẩn ngành 10 TCN 284:1996 quy định chi tiết về quy trình, phương pháp bố trí thí nghiệm và đánh giá hiệu lực sinh học của các loại thuốc trừ sâu trong việc phòng trừ bọ xít hại lúa trên đồng ruộng tại Việt Nam.

Mục đích và phạm vi áp dụng

• Tiêu chuẩn này áp dụng cho tất cả các hoạt động khảo nghiệm diện hẹp và diện rộng nhằm đánh giá hiệu lực phòng trừ các loài bọ xít hại lúa (như bọ xít hôi, bọ xít đen, bọ xít xanh) của các loại thuốc trừ sâu hóa học và sinh học.
• Là cơ sở pháp lý và kỹ thuật để các đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra, đánh giá chất lượng và cấp phép lưu hành cho các sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật mới tại thị trường Việt Nam.

Phương pháp bố trí khảo nghiệm

• Thiết kế thí nghiệm: Khảo nghiệm phải được bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với tối thiểu từ 3 đến 4 lần nhắc lại cho mỗi công thức xử lý thuốc.
• Diện tích ô thí nghiệm: Đối với khảo nghiệm diện hẹp, diện tích mỗi ô thí nghiệm tối thiểu phải đạt từ 20 đến 50 mét vuông. Đối với khảo nghiệm diện rộng, diện tích mỗi ô phải từ 300 đến 500 mét vuông để đảm bảo tính đại diện và hạn chế sai số do sự di chuyển của côn trùng.
• Bố trí các công thức: Bao gồm công thức khảo nghiệm (các liều lượng thuốc cần đánh giá), công thức đối chứng sản xuất (sử dụng loại thuốc phổ biến đã được đăng ký) và công thức đối chứng không phun thuốc.

Quy trình xử lý thuốc và kỹ thuật phun

• Thời điểm xử lý: Thuốc phải được phun khi mật độ bọ xít trên đồng ruộng đạt đến ngưỡng gây hại kinh tế hoặc theo đúng giai đoạn sinh trưởng nhạy cảm của lúa (thường là giai đoạn lúa trỗ - ngậm sữa đối với bọ xít hôi).
• Kỹ thuật phun: Sử dụng công cụ phun tiêu chuẩn, đảm bảo lượng nước thuốc phun đều khắp tán lá lúa. Lượng nước phun dao động từ 300 đến 400 lít trên một héc-ta tùy theo hướng dẫn cụ thể của từng loại chế phẩm.

Chỉ tiêu và phương pháp điều tra, đánh giá

• Thời điểm điều tra mật độ: Tiến hành xác định mật độ bọ xít tại các thời điểm trước khi phun thuốc (1 ngày hoặc ngay trước khi phun) và sau khi phun thuốc vào các ngày thứ 1, 3, 7 và 14 (nếu cần thiết để đánh giá hiệu lực kéo dài).
• Phương pháp điều tra: Sử dụng khung vây hoặc phương pháp vợt ngẫu nhiên tại các điểm cố định trong mỗi ô thí nghiệm để đếm số lượng bọ xít sống (cả trưởng thành và non).
• Đánh giá độc tính đối với cây trồng: Theo dõi liên tục để phát hiện các biểu hiện ngộ độc thuốc trên cây lúa như hiện tượng cháy lá, lùn cây, hoặc biến dạng lá theo thang điểm chuẩn từ 1 đến 9.
• Đánh giá tác động đến thiên địch: Ghi nhận sự xuất hiện và biến động mật độ của các loài sinh vật có ích (nhện, bọ xít mù xanh, bọ đuôi kìm) để đánh giá mức độ an toàn sinh thái của thuốc.

Xử lý số liệu và báo cáo kết quả

• Hiệu lực sinh học của thuốc trừ sâu được tính toán theo các công thức toán học chuẩn quy định (như công thức Henderson-Tilton hoặc Abbott) để loại bỏ sai số do biến động tự nhiên của mật độ bọ xít.
• Báo cáo kết quả khảo nghiệm phải được trình bày rõ ràng, trung thực, có đầy đủ các thông tin về điều kiện thời tiết, đất đai, giống lúa và phải được xử lý thống kê để chứng minh tính vượt trội hoặc tương đương của thuốc khảo nghiệm so với đối chứng.