Công văn số 3234/TCT-CS do Tổng cục Thuế ban hành là văn bản hướng dẫn quan trọng về chính sách thuế đối với việc đánh giá lại giá trị quyền sử dụng đất của doanh nghiệp. Văn bản này giải quyết các vướng mắc thực tế của doanh nghiệp và cơ quan thuế địa phương trong việc xác định nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) phát sinh từ hoạt động đánh giá lại tài sản là quyền sử dụng đất.

Tổng cục Thuế hướng dẫn các nguyên tắc cơ bản khi doanh nghiệp thực hiện đánh giá lại giá trị quyền sử dụng đất để phục vụ cho các mục đích như góp vốn liên doanh, liên kết, chia, tách, sáp nhập, hợp nhất hoặc cổ phần hóa doanh nghiệp:

• Việc đánh giá lại giá trị quyền sử dụng đất phải được thực hiện bởi tổ chức có chức năng thẩm định giá chuyên nghiệp theo quy định của pháp luật, hoặc theo thỏa thuận hợp pháp giữa các bên tham gia góp vốn.
• Giá trị quyền sử dụng đất sau khi đánh giá lại phải được phản ánh đầy đủ, trung thực trên sổ sách kế toán của doanh nghiệp theo đúng chế độ kế toán hiện hành.
• Doanh nghiệp không được tự ý đánh giá lại giá trị quyền sử dụng đất để ghi tăng tài sản nếu không thuộc các trường hợp được pháp luật cho phép.

Nội dung cốt lõi của văn bản tập trung vào việc xử lý thuế đối với khoản chênh lệch phát sinh do đánh giá lại quyền sử dụng đất:

• Trường hợp phát sinh chênh lệch tăng: Khoản chênh lệch tăng giữa giá trị đánh giá lại và giá trị ghi sổ sách của quyền sử dụng đất được xác định là thu nhập khác để tính vào thu nhập chịu thuế TNDN của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế phát sinh hoạt động đánh giá lại.
• Trường hợp phát sinh chênh lệch giảm: Khoản chênh lệch giảm được hạch toán giảm trừ vào thu nhập khác của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế.
• Quy định về trích khấu hao: Đối với doanh nghiệp nhận bàn giao hoặc nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất, giá trị quyền sử dụng đất được đánh giá lại là cơ sở để xác định nguyên giá tài sản cố định. Tuy nhiên, đối với quyền sử dụng đất lâu dài không được trích khấu hao vào chi phí được trừ khi xác định thuế TNDN theo quy định hiện hành.

Để đảm bảo tính hợp pháp và làm cơ sở giải trình với cơ quan thuế khi thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ các hồ sơ sau:

• Quyết định của Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị hoặc Đại hội đồng cổ đông về việc đánh giá lại quyền sử dụng đất hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất.
• Chứng thư thẩm định giá của tổ chức thẩm định giá độc lập có thẩm quyền.
• Biên bản giao nhận tài sản, hợp đồng góp vốn hoặc phương án tái cơ cấu doanh nghiệp đã được phê duyệt.
• Các chứng từ kế toán ghi nhận khoản chênh lệch tăng, giảm do đánh giá lại tài sản.

Văn bản đưa ra chỉ đạo cụ thể đối với các bên liên quan nhằm đảm bảo việc thực thi pháp luật thuế nghiêm túc:

• Doanh nghiệp có trách nhiệm tự kê khai, tự nộp thuế và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của giá trị quyền sử dụng đất được đánh giá lại.
• Cục Thuế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát và tiến hành thanh tra, kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp, ngăn chặn các hành vi khai khống giá trị đất để chuyển giá hoặc trốn thuế.