Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7250:2003

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7250:2003 về Quy phạm vận hành thiết bị chiếu xạ xử lý thực phẩm do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Đây là văn bản kỹ thuật pháp lý quan trọng, thiết lập các nguyên tắc, yêu cầu kỹ thuật và quy trình bắt buộc nhằm đảm bảo an toàn bức xạ, an toàn vệ sinh thực phẩm và kiểm soát chất lượng trong quá trình vận hành các thiết bị chiếu xạ thực phẩm tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này hoàn toàn phù hợp với các hướng dẫn quốc tế của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Codex (Codex Alimentarius Commission).

- Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng đối với việc vận hành các thiết bị chiếu xạ sử dụng nguồn phóng xạ (như Cobalt-60 hoặc Cesium-137) hoặc các thiết bị phát tia bức xạ (máy gia tốc electron, thiết bị phát tia X) được dùng để xử lý thực phẩm nhằm mục đích bảo quản, diệt khuẩn, ngăn ngừa nảy mầm hoặc kiểm soát dịch hại.
• Đối tượng áp dụng: Các tổ chức, cá nhân sở hữu, quản lý hoặc trực tiếp vận hành cơ sở chiếu xạ thực phẩm trên lãnh thổ Việt Nam; các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong việc thanh tra, kiểm tra và cấp phép hoạt động chiếu xạ thực phẩm.

- Yêu cầu kỹ thuật đối với nguồn bức xạ sử dụng trong xử lý thực phẩm

• Nguồn bức xạ gamma: Chỉ được phép sử dụng các nguồn phóng xạ Cobalt-60 (60Co) hoặc Cesium-137 (137Cs) đã được kiểm định và cấp phép an toàn.
• Nguồn bức xạ từ máy phát: Tia X được phát ra từ các thiết bị vận hành ở mức năng lượng bằng hoặc thấp hơn 5 MeV; hoặc các electron được phát ra từ các thiết bị vận hành ở mức năng lượng bằng hoặc thấp hơn 10 MeV.
• Giới hạn năng lượng: Việc khống chế mức năng lượng tối đa của nguồn bức xạ nhằm đảm bảo không gây ra hiện tượng kích hoạt phóng xạ trong thực phẩm được chiếu xạ, giữ an toàn tuyệt đối cho người tiêu dùng.

- Quy định về thiết kế và bố trí mặt bằng cơ sở chiếu xạ

• Phân định khu vực nghiêm ngặt: Cơ sở chiếu xạ phải được thiết kế sao cho có sự phân biệt rõ ràng bằng ranh giới vật lý giữa khu vực chứa thực phẩm chưa chiếu xạ và khu vực chứa thực phẩm đã chiếu xạ để tránh nhiễm chéo.
• Hệ thống vận chuyển một chiều: Quy trình vận chuyển thực phẩm trong nhà máy phải tuân thủ nguyên tắc một chiều, không có sự giao cắt giữa dòng sản phẩm trước và sau khi xử lý.
• An toàn vận hành: Nhà che chắn bức xạ (lò chiếu xạ) phải đảm bảo độ dày và vật liệu xây dựng tối ưu để ngăn chặn rò rỉ bức xạ ra môi trường xung quanh, tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về an toàn bức xạ quốc gia.

- Kiểm soát quá trình chiếu xạ và đo liều lượng (Dosimetry)

• Xác định liều hấp thụ: Cơ sở vận hành phải thực hiện đo liều lượng bức xạ để đảm bảo thực phẩm nhận được liều lượng tối thiểu cần thiết để đạt hiệu quả công nghệ, đồng thời không vượt quá liều lượng tối đa cho phép đối với từng loại thực phẩm cụ thể.
• Hệ thống đo liều chuẩn: Phải sử dụng các thiết bị đo liều (liều kế) được hiệu chuẩn định kỳ bởi cơ quan đo lường có thẩm quyền. Quy trình đo liều phải được thực hiện trước khi tiến hành chiếu xạ thương mại và kiểm tra định kỳ trong suốt quá trình vận hành.
• Phân bố liều lượng: Phải tiến hành lập bản đồ phân bố liều lượng trong sản phẩm để xác định các vị trí nhận liều cực đại (Dmax) và cực tiểu (Dmin), đảm bảo tính đồng đều của quá trình xử lý.

- Quy trình vận hành và quản lý an toàn lao động

• Nhân sự vận hành: Người vận hành thiết bị chiếu xạ phải được đào tạo chuyên môn sâu về công nghệ bức xạ, an toàn bức xạ và được cấp chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật.
• Giám sát an toàn: Phải trang bị đầy đủ thiết bị giám sát bức xạ cá nhân (liều kế cá nhân) và thiết bị đo suất liều môi trường tại các khu vực làm việc.
• Kế hoạch ứng phó sự cố: Cơ sở phải xây dựng và thường xuyên diễn tập các phương án ứng phó sự cố bức xạ, sự cố kẹt nguồn phóng xạ hoặc hỏng hóc hệ thống an toàn tự động.

- Chế độ lưu trữ hồ sơ, tài liệu và truy xuất nguồn gốc

• Hồ sơ vận hành: Mỗi lô hàng thực phẩm được chiếu xạ phải được lập hồ sơ theo dõi riêng biệt, bao gồm các thông tin: tên sản phẩm, mã số lô hàng, ngày chiếu xạ, loại nguồn sử dụng, liều lượng bức xạ đo được (Dmax, Dmin), và tên người vận hành.
• Thời gian lưu trữ: Toàn bộ hồ sơ liên quan đến quá trình chiếu xạ và đo liều lượng phải được lưu trữ an toàn trong thời gian tối thiểu theo quy định (thường là vượt quá hạn sử dụng của thực phẩm được xử lý) để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra và truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.