Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6870:2001 do Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường ban hành là văn bản pháp lý kỹ thuật quan trọng quy định về các tiêu chí và điều kiện miễn trừ khai báo, đăng ký và xin giấy phép an toàn bức xạ. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này, tập trung vào phạm vi áp dụng, các thuật ngữ cốt lõi và nguyên tắc miễn trừ cơ bản.

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể:

• Tiêu chuẩn này quy định các tiêu chí để miễn trừ các công việc bức xạ, nguồn bức xạ (bao gồm cả chất phóng xạ và thiết bị phát bức xạ) khỏi các thủ tục khai báo, đăng ký và cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ.
• Áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến việc quản lý, sử dụng, vận chuyển, lưu giữ hoặc xử lý các nguồn bức xạ trên lãnh thổ Việt Nam.
• Giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với các nguồn bức xạ có mức độ nguy hiểm cực kỳ thấp, không gây hại đáng kể đến sức khỏe con người và môi trường.

Để đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng, tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa pháp lý và kỹ thuật quan trọng:

• Miễn trừ (Exemption): Là việc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền quyết định không áp dụng một phần hoặc toàn bộ các biện pháp kiểm soát pháp quy (như khai báo, đăng ký, cấp phép) đối với một công việc bức xạ hoặc nguồn bức xạ cụ thể do mức độ rủi ro bức xạ nằm dưới ngưỡng cần kiểm soát.
• Công việc bức xạ (Practice): Mọi hoạt động của con người có làm tăng thêm sự chiếu xạ đối với cá nhân hoặc làm tăng số người bị chiếu xạ, hoặc làm thay đổi mạng lưới đường truyền chiếu xạ từ các nguồn hiện có.
• Nguồn bức xạ (Radiation source): Chất phóng xạ hoặc thiết bị phát bức xạ có khả năng gây ra sự chiếu xạ.

Việc miễn trừ không được thực hiện tùy tiện mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn bức xạ quốc tế:

• Rủi ro bức xạ đối với cá nhân do công việc bức xạ được đề nghị miễn trừ gây ra phải ở mức cực kỳ thấp, không đáng kể để phải thực hiện các biện pháp quản lý pháp quy.
• Công việc bức xạ phải mang lại lợi ích ròng tối ưu, nghĩa là lợi ích xã hội và kinh tế thu được từ hoạt động đó phải vượt trội so với nguy cơ tổn hại do bức xạ gây ra.
• Việc thực hiện các biện pháp kiểm soát pháp quy đối với công việc bức xạ đó được đánh giá là không cần thiết hoặc không đem lại hiệu quả thực tế về mặt bảo vệ an toàn bức xạ.

Điều 4 quy định chi tiết các thông số định lượng cụ thể làm căn cứ để xem xét miễn trừ:

• Giới hạn liều cá nhân: Liều hiệu dụng dự kiến gây ra cho bất kỳ cá nhân nào thuộc công chúng do công việc bức xạ được miễn trừ không được vượt quá 10 µSv (micro-Sievert) trong một năm.
• Giới hạn liều tập thể: Liều hiệu dụng tập thể tích lũy trong một năm thực hiện công việc bức xạ không được vượt quá 1 người-Sv (man-Sievert), hoặc kết quả đánh giá tối ưu hóa cho thấy việc miễn trừ là giải pháp tối ưu nhất.
• Giới hạn hoạt độ và hoạt độ riêng: Tổng hoạt độ phóng xạ hoặc hoạt độ phóng xạ riêng của các hạt nhân phóng xạ có trong nguồn bức xạ không được vượt quá các giá trị giới hạn miễn trừ được quy định cụ thể trong các phụ lục kỹ thuật kèm theo tiêu chuẩn này.
• Đối với các thiết bị phát bức xạ (như máy phát tia X), thiết bị đó phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kiểu loại và trong điều kiện vận hành bình thường không gây ra suất liều tương đương vượt quá 1 µSv/h ở khoảng cách 0,1 mét từ bất kỳ bề mặt nào có thể tiếp cận được của thiết bị.