Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 19109:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 19109:2005) về Thông tin địa lý - Quy tắc lược đồ ứng dụng là văn bản kỹ thuật quy chuẩn quy định về các nguyên tắc, phương pháp và quy tắc xây dựng lược đồ ứng dụng phục vụ cho việc quản lý, xử lý và trao đổi thông tin địa lý.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình xây dựng, phát triển, vận hành các hệ thống thông tin địa lý (GIS), cơ sở dữ liệu không gian, cũng như các nhà phát triển phần mềm và chuyên gia bản đồ học cần chuẩn hóa dữ liệu địa lý theo tiêu chuẩn quốc tế.

Mô hình đối tượng tổng quát (GFM - General Feature Model)

Mô hình đối tượng tổng quát là nền tảng cốt lõi để định nghĩa các đối tượng địa lý và các khái niệm liên quan trong tiêu chuẩn. Nội dung này bao gồm:

• Đề cập và mô tả chi tiết các khái niệm nền tảng được sử dụng để định nghĩa đối tượng địa lý trong thế giới thực.
• Trình bày các khái niệm này dưới dạng một mô hình khái niệm trực quan (Mô hình đối tượng tổng quát GFM), giúp thống nhất cách hiểu và phân loại các thực thể địa lý.

Các khía cạnh thuộc tính của đối tượng địa lý (Phần 7.4 đến Phần 7.7)

Tiêu chuẩn phân tích sâu sắc các khía cạnh khác nhau cấu thành nên một đối tượng địa lý thông qua các phần chuyên biệt:

• Thuộc tính đối tượng địa lý (Phần 7.4): Mô tả chi tiết vai trò và cấu trúc của thuộc tính đối tượng. Mỗi kiểu thuộc tính (được định nghĩa là GF_AttributeType) bắt buộc phải có các thông tin định danh và kỹ thuật rõ ràng bao gồm: tên thuộc tính (memberName), định nghĩa hoặc mô tả chi tiết (definition), kiểu dữ liệu của thuộc tính, miền giá trị cho phép và số lượng thể hiện tối đa/tối thiểu có thể có của thuộc tính đó trong thực tế.
• Quan hệ giữa các đối tượng (Phần 7.5): Xác định cách thức các đối tượng địa lý liên kết, tương tác với nhau trong không gian và thuộc tính.
• Hoạt động của đối tượng (Phần 7.6): Mô tả các hành vi, hàm chức năng hoặc các thao tác xử lý có thể tác động hoặc được thực hiện bởi đối tượng địa lý.
• Các ràng buộc (Phần 7.7): Thiết lập các quy tắc logic, ràng buộc không gian hoặc ràng buộc thuộc tính nhằm bảo đảm tính toàn vẹn, chính xác của dữ liệu địa lý khi đưa vào lược đồ ứng dụng.

Mối quan hệ giữa các kiểu đối tượng địa lý

Tiêu chuẩn tập trung làm rõ mối quan hệ tương quan giữa các kiểu đối tượng địa lý chi tiết hơn thông qua hệ thống phân loại trực quan:

• Các mối quan hệ được phân loại một cách khoa học và thể hiện cụ thể thông qua sơ đồ cấu trúc (Hình 7 của tiêu chuẩn).
• Việc phân loại này giúp người thiết kế lược đồ ứng dụng dễ dàng thiết lập các liên kết không gian và phi không gian giữa các thực thể bản đồ khác nhau.

Quy tắc tích hợp các mô-đun thiết kế trước vào mô hình khái niệm (Phần 8)

Để tối ưu hóa quá trình thiết kế và tăng khả năng tái sử dụng dữ liệu, tiêu chuẩn đưa ra các hướng dẫn kỹ thuật cụ thể:

• Quy định các quy tắc tích hợp một cách hệ thống các mô-đun đã được thiết kế từ trước vào mô hình khái niệm chung.
• Sử dụng ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất UML (Unified Modeling Language) làm công cụ chuẩn hóa để biểu diễn các mô-đun tích hợp này, đảm bảo tính tương thích và đồng bộ cao giữa các hệ thống thông tin địa lý khác nhau.

Tích hợp yếu tố chất lượng dữ liệu trong lược đồ ứng dụng

Tiêu chuẩn chú trọng đến việc kiểm soát và đánh giá chất lượng thông tin địa lý thông qua các quy định:

• Hướng dẫn cách thức sử dụng và lồng ghép các yếu tố từ các lược đồ chất lượng tiêu chuẩn trực tiếp vào trong một lược đồ ứng dụng cụ thể.
• Xác định các phụ yếu tố chất lượng dữ liệu cùng các mô tả chi tiết đi kèm. Các phụ yếu tố này có thể được áp dụng linh hoạt cho từng trường hợp dữ liệu riêng lẻ, giúp người dùng đánh giá chính xác độ tin cậy, độ chính xác vị trí và tính đầy đủ của dữ liệu không gian.

Hiệu lực thi hành

Hiện tại, các thông tin chi tiết về ngày ban hành, cơ quan ban hành cụ thể cũng như ngày có hiệu lực chính thức của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 19109:2018 chưa được thể hiện rõ ràng trong phần trích xuất dữ liệu gốc. Tuy nhiên, tiêu chuẩn này vẫn là tài liệu kỹ thuật nền tảng, có giá trị tham chiếu cao và được áp dụng rộng rãi trong hoạt động chuẩn hóa thông tin địa lý tại Việt Nam.