Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9876:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế IEC 15093:2015) về Đồ trang sức - Xác định hàm lượng kim loại quý trong hợp kim vàng, platin, paladi 999 ‰ dùng làm đồ trang sức - Phương pháp hiệu số sử dụng ICP-OES quy định phương pháp phân tích hóa học tiên tiến nhằm xác định độ tinh khiết của các kim loại quý có giá trị cao thông qua việc đo lường các nguyên tố tạp chất.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn này hướng tới việc chuẩn hóa quy trình kiểm định chất lượng kim loại quý tại các phòng thử nghiệm, tổ chức giám định và các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng bạc đá quý. Đối tượng áp dụng cụ thể bao gồm:

• Các hợp kim vàng, platin và paladi được sử dụng trong chế tác đồ trang sức có hàm lượng danh nghĩa từ 999 ‰ (phần nghìn) trở lên.
• Các kỹ thuật viên phòng thí nghiệm sử dụng thiết bị quang phổ phát xạ plasma cảm ứng cao tần (ICP-OES) để phân tích định lượng tạp chất.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn chỉ rõ quy trình phân tích này được thiết kế riêng cho các hợp kim có độ tinh khiết cực cao. Việc xác định hàm lượng kim loại quý không thực hiện bằng cách đo trực tiếp kim loại đó, mà thông qua việc đo tổng lượng tạp chất và dùng phương pháp hiệu số để tính ra kết quả cuối cùng.
• Phương pháp này giúp loại bỏ các sai số hệ thống lớn thường gặp khi đo trực tiếp các nguyên tố có hàm lượng quá cao bằng ICP-OES.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn yêu cầu áp dụng đồng bộ với các tài liệu viện dẫn liên quan về an toàn phòng thí nghiệm, quy trình lấy mẫu kim loại quý và các hướng dẫn vận hành thiết bị quang phổ phát xạ.
• Đối với các tài liệu viện dẫn có ghi năm công bố, các bên liên quan phải áp dụng đúng phiên bản được nêu. Đối với tài liệu không ghi năm công bố, phiên bản mới nhất (bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung) sẽ được áp dụng.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Tiêu chuẩn làm rõ khái niệm về "phương pháp hiệu số" (difference method): Đây là phương pháp xác định hàm lượng của nguyên tố chính (vàng, platin hoặc paladi) bằng cách lấy trị số tuyệt đối 1000 ‰ trừ đi tổng hàm lượng của tất cả các nguyên tố tạp chất được phát hiện và định lượng trong mẫu thử.
• Định nghĩa rõ ràng về các nguyên tố tạp chất cần đo để đảm bảo tính thống nhất trong việc báo cáo kết quả phân tích giữa các phòng thử nghiệm khác nhau.

4. Nguyên tắc của phương pháp (Điều 4)

• Mẫu thử hợp kim trang sức (vàng, platin hoặc paladi) có khối lượng xác định được hòa tan hoàn toàn trong môi trường axit thích hợp (thường là hỗn hợp cường thủy hoặc các axit chuyên dụng) để chuyển toàn bộ các nguyên tố thành dạng dung dịch đồng nhất.
• Dung dịch mẫu sau đó được phun sương và đưa vào nguồn plasma cảm ứng cao tần của thiết bị ICP-OES. Tại đây, các nguyên tố tạp chất bị kích thích và phát ra các bức xạ điện từ có bước sóng đặc trưng.
• Cường độ vạch phổ phát xạ của từng nguyên tố tạp chất được đo và so sánh với dung dịch chuẩn để xác định chính xác nồng độ của từng tạp chất có trong mẫu.
• Hàm lượng kim loại quý chính được tính toán bằng công thức hiệu số: lấy 1000 ‰ trừ đi tổng nồng độ phần nghìn của tất cả các tạp chất được xác định. Phương pháp này đòi hỏi thiết bị ICP-OES phải có giới hạn phát hiện cực thấp và độ nhạy cao đối với các nguyên tố tạp chất cần đo.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9876:2017 (IEC 15093:2015) có hiệu lực kể từ ngày được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố, thay thế hoặc bổ sung cho các phương pháp thử nghiệm truyền thống nhằm nâng cao độ chính xác trong hoạt động kiểm định kim loại quý tại Việt Nam.