Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8970:2011

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8970:2011 quy định phương pháp xác định hoạt độ phóng xạ của các hạt nhân iot-131 (I-131), bari-140 (Ba-140) và cesi-137 (Cs-137) trong thực phẩm bằng phương pháp đo phổ gamma. Đây là công cụ kỹ thuật quan trọng giúp các cơ quan chức năng và phòng thí nghiệm kiểm soát hiệu quả an toàn bức xạ đối với các sản phẩm thực phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng trước nguy cơ ô nhiễm phóng xạ.

Nội dung chi tiết các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định hoạt độ phóng xạ của iot-131, bari-140 và cesi-137 có trong các loại thực phẩm bằng phép đo phổ gamma trực tiếp.
• Phương pháp này áp dụng phù hợp cho nhiều loại nền mẫu thực phẩm khác nhau bao gồm nước uống, sữa tươi, sữa bột, rau quả, thịt, thủy hải sản và các sản phẩm nông nghiệp khác.
• Tiêu chuẩn hỗ trợ đắc lực cho công tác giám sát định kỳ cũng như ứng phó khẩn cấp khi xảy ra các sự cố bức xạ hoặc hạt nhân có nguy cơ ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng thực phẩm.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Các tài liệu viện dẫn đóng vai trò là cơ sở pháp lý và kỹ thuật không thể tách rời khi áp dụng tiêu chuẩn này.
• Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Để đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu và áp dụng, tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm chuyên ngành cốt lõi:

• Hoạt độ phóng xạ (Activity): Số phân rã hạt nhân tự phát xảy ra trong một lượng chất phóng xạ nhất định trong một khoảng thời gian chia cho khoảng thời gian đó. Đơn vị đo là Becquerel (Bq), tương đương với một phân rã trên giây.
• Phổ gamma (Gamma spectrum): Biểu đồ biểu diễn sự phân bố số đếm xung theo năng lượng của các tia gamma phát ra từ mẫu thực phẩm, được ghi nhận bởi hệ đo phổ chuyên dụng.
• Detector bán dẫn siêu tinh khiết (HPGe) và Detector nhấp nháy (NaI(Tl)): Các bộ phận cảm biến nhạy bức xạ dùng để phát hiện và chuyển đổi năng lượng của tia gamma thành tín hiệu điện để phân tích phổ.

4. Nguyên tắc của phương pháp (Điều 4)

• Phương pháp dựa trên nguyên lý đo trực tiếp bức xạ gamma phát ra từ các hạt nhân phóng xạ có trong mẫu thực phẩm mà không cần qua các bước xử lý hóa học phức tạp.
• Mẫu thực phẩm sau khi được chuẩn bị phù hợp (đồng nhất hóa, cắt nhỏ hoặc đổ đầy) sẽ được đặt vào các hộp chứa có hình học đo tiêu chuẩn (thường là bình chứa Marinelli hoặc các hộp nhựa hình trụ) để đảm bảo tính đồng nhất về mặt hình học đo.
• Hệ phổ kế gamma sử dụng detector bán dẫn (HPGe) có độ phân giải năng lượng cao hoặc detector nhấp nháy (NaI(Tl)) để ghi nhận phổ gamma của mẫu trong một khoảng thời gian xác định.
• Các đỉnh năng lượng đặc trưng của từng hạt nhân phóng xạ được xác định trên phổ thu được: iot-131 ở năng lượng 364 keV, bari-140 ở năng lượng 162 keV và 537 keV, cesi-137 ở năng lượng 662 keV.
• Hoạt độ phóng xạ của từng hạt nhân được tính toán tự động hoặc thủ công dựa trên diện tích đỉnh phổ ròng, hiệu suất ghi của hệ đo tại năng lượng tương ứng, khối lượng hoặc thể tích mẫu thực phẩm và thời gian đo thực tế.

Ý nghĩa của việc chuẩn hóa các điều khoản đầu

Việc quy định chi tiết từ phạm vi áp dụng, thuật ngữ định nghĩa đến nguyên tắc cốt lõi tại các điều khoản đầu của TCVN 8970:2011 giúp thiết lập một quy trình chuẩn hóa, giảm thiểu sai số hệ thống giữa các phòng thử nghiệm. Đây là nền tảng kỹ thuật vững chắc giúp các chuyên gia phân tích vận hành thiết bị đo phổ gamma một cách chính xác, đảm bảo kết quả thử nghiệm có độ tin cậy cao phục vụ công tác chứng nhận an toàn thực phẩm.