Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7980:2015

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7980:2015 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 15836:2009 về Thông tin và tư liệu - Bộ yếu tố dữ liệu Dublin Core. Đây là tiêu chuẩn cốt lõi trong lĩnh vực thư viện, thông tin học và quản trị dữ liệu số, thiết lập một ngôn ngữ chung để mô tả các tài nguyên thông tin đa dạng trên môi trường mạng toàn cầu.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

Điều 1 của tiêu chuẩn xác định rõ phạm vi và giới hạn áp dụng của bộ yếu tố dữ liệu Dublin Core:

• Thiết lập một bộ khung chuẩn hóa gồm 15 yếu tố dữ liệu cơ bản phục vụ cho việc mô tả tài nguyên đa lĩnh vực (cross-domain resource description).
• Hỗ trợ tối đa cho việc phát hiện tài nguyên thông tin (resource discovery) trong môi trường mạng phân tán và không đồng nhất.
• Không giới hạn định dạng vật lý hay kỹ thuật số của tài nguyên; tiêu chuẩn áp dụng đồng thời cho cả tài liệu truyền thống (sách, báo, tạp chí) và tài nguyên số (trang web, hình ảnh, video, bản ghi âm, phần mềm).
• Được thiết kế đơn giản, dễ tiếp cận nhằm giúp các nhà quản trị thông tin không chuyên cũng có thể dễ dàng xây dựng và quản lý siêu dữ liệu.

Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 2)

Để đảm bảo tính thống nhất trong cách hiểu và áp dụng trên toàn quốc, Điều 2 đưa ra các định nghĩa pháp lý và kỹ thuật cốt lõi:

• Tài nguyên (Resource): Được hiểu là bất kỳ đối tượng nào có thể định danh được, bao gồm cả thực thể vật lý và thực thể số.
• Dữ liệu tả / Siêu dữ liệu (Metadata): Là dữ liệu có cấu trúc dùng để mô tả, giải thích, định vị hoặc làm cho việc tìm kiếm, sử dụng và quản lý tài nguyên thông tin trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn.
• Yếu tố dữ liệu (Element): Một thuộc tính cụ thể của tài nguyên được sử dụng để phản ánh một khía cạnh thông tin của tài nguyên đó trong bộ Dublin Core.

Nguyên tắc sử dụng bộ yếu tố dữ liệu (Điều 3)

Điều 3 quy định các nguyên tắc nền tảng khi triển khai và áp dụng bộ yếu tố dữ liệu Dublin Core trong thực tế:

• Tính lặp lại (Repeatability): Tất cả các yếu tố dữ liệu trong bộ Dublin Core đều có thể lặp lại nhiều lần tùy thuộc vào đặc điểm thực tế của tài nguyên (ví dụ: một tài liệu có thể có nhiều tác giả hoặc nhiều ngày liên quan).
• Tính tùy chọn (Optionality): Không có bất kỳ yếu tố dữ liệu nào là bắt buộc tuyệt đối. Người mô tả có quyền lựa chọn sử dụng các yếu tố phù hợp nhất với nhu cầu quản lý của đơn vị mình.
• Tính mở rộng (Extensibility): Cho phép tích hợp và kết hợp linh hoạt với các bộ tiêu chuẩn siêu dữ liệu chuyên ngành khác để đáp ứng nhu cầu mô tả chi tiết và chuyên sâu.
• Tính độc lập ngôn ngữ (Language Independence): Các giá trị của yếu tố dữ liệu có thể được biểu diễn bằng bất kỳ ngôn ngữ hoặc hệ thống ký tự nào, đảm bảo tính toàn cầu hóa.

Cấu trúc mô tả các yếu tố dữ liệu (Điều 4)

Điều 4 quy định cách thức đặc tả chi tiết cho từng yếu tố dữ liệu trong bộ Dublin Core. Mỗi yếu tố dữ liệu khi được định nghĩa trong tiêu chuẩn này đều phải tuân thủ cấu trúc chuẩn hóa bao gồm các thuộc tính sau:

• Tên yếu tố (Name): Nhãn duy nhất được gán cho yếu tố để nhận diện trong các hệ thống máy tính và trao đổi dữ liệu tự động.
• Nhãn hiển thị (Label): Tên gọi thân thiện với người dùng, giúp người đọc dễ dàng nhận biết ý nghĩa của yếu tố trên giao diện hiển thị.
• Định nghĩa (Definition): Mô tả rõ ràng, chính xác về ý nghĩa khái niệm và bản chất thông tin mà yếu tố đó biểu thị.
• Ghi chú (Comment): Các hướng dẫn bổ sung, khuyến nghị kỹ thuật hoặc ví dụ thực tế về cách áp dụng yếu tố dữ liệu trong các ngữ cảnh khác nhau.