TÓM TẮT TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN 7447-4-42:2015 (IEC 60364-4-42:2010) VỀ HỆ THỐNG LẮP ĐẶT ĐIỆN HẠ ÁP - PHẦN 4-42: BẢO VỆ AN TOÀN - BẢO VỆ CHỐNG CÁC ẢNH HƯỞNG VỀ NHIỆT

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7447-4-42:2015 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế IEC 60364-4-42:2010. Văn bản này đưa ra các quy định kỹ thuật và biện pháp bảo vệ an toàn cho hệ thống lắp đặt điện nhằm chống lại các ảnh hưởng về nhiệt, rủi ro cháy do thiết bị điện gây ra, sự lan truyền lửa và các sự cố quá nhiệt hoặc gây bỏng.

1. Cấu trúc và phạm vi điều chỉnh của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn bao gồm các nội dung cốt lõi sau:

• Điều 420: Phạm vi áp dụng, tài liệu viện dẫn, thuật ngữ và định nghĩa.
• Điều 421: Bảo vệ chống cháy do thiết bị điện gây ra.
• Điều 422: Các biện pháp phòng ngừa khi có rủi ro cháy đặc biệt.
• Điều 423: Bảo vệ chống bỏng.
• Điều 424: Bảo vệ chống quá nhiệt.
• Phụ lục A: Các lưu ý và quy định đặc thù áp dụng riêng tại một số quốc gia thành viên.

2. Các biện pháp phòng ngừa khi có rủi ro cháy đặc biệt (Điều 422)

Điều khoản này tập trung vào việc lựa chọn và lắp đặt thiết bị điện tại các vị trí có rủi ro cháy cao do bản chất của vật liệu dự trữ hoặc quá trình sản xuất (như nhà máy chế biến gỗ, giấy, dệt, kho chứa bụi mịn...). Các quốc gia áp dụng các quy định bổ sung nghiêm ngặt như sau:

• Tại Đức:
  • Đèn điện có nhãn D (theo tiêu chuẩn IEC 60598-1) thích hợp để lắp đặt trên bề mặt dễ cháy thông thường. Thiết bị phải có khả năng chống tích tụ bụi bên trong với cấp bảo vệ vỏ ngoài tối thiểu là IP5X hoặc có nắp thủy tinh bảo vệ.
  • Yêu cầu ngắt nguồn trong thời gian không quá 5 giây khi xảy ra sự cố. Đối với hệ thống điện 230 V/400 V AC, phải sử dụng thiết bị dòng dư (RCD) có dòng tác động danh định không quá 300 mA. Đối với hệ thống gia nhiệt dạng tấm, dòng tác động của RCD không được quá 30 mA.
  • Không bắt buộc ngắt nguồn đối với các mạch điện được lắp đặt theo phương pháp chống ngắn mạch và chống rò xuống đất (theo IEC 60364-5-52 và IEC 61439-1).
  • Trong hệ thống TN và TT, khuyến khích bảo vệ tất cả các mạch chờ bằng RCD không quá 300 mA hoặc sử dụng thiết bị giám sát dòng dư (RCM) theo IEC 62020.
  • Đối với kết cấu khung gỗ có thành phần chậm cháy cao, hệ thống đi dây phải tuân thủ thêm điều kiện đặc biệt theo M-HFHHolzR. Trong các kết cấu vách rỗng, không được gắn ổ cắm và công tắc bằng vấu.
• Tại Ý:
  • Quy định khoảng cách an toàn tối thiểu từ thiết bị điện đến vật liệu dễ cháy: 1,5 m theo chiều ngang; 1,5 m thẳng đứng về phía sàn; 3 m thẳng đứng về phía trần.
  • Yêu cầu về cấp bảo vệ IP không áp dụng cho ổ cắm gia đình, thiết bị đóng cắt chiếu sáng và aptomat có dòng danh định không quá 16 A, khả năng ngắn mạch danh định không quá 3.000 A trong khu vực có rủi ro cháy đặc biệt.
  • Hệ thống dây cáp phải đặt trong ống kim loại hoặc vỏ bọc kim loại (cấp bảo vệ tối thiểu IP4X), hoặc sử dụng cáp nhiều lõi có màn chắn kim loại/dây dẫn bảo vệ, hoặc cáp cách điện vô cơ. Cáp phải đạt thử nghiệm chống lan truyền ngọn lửa theo tiêu chuẩn IEC 60332-1 hoặc IEC 60332-3.
  • Các mạch điện đi qua hoặc cấp nguồn cho khu vực có rủi ro cháy đặc biệt phải được bảo vệ chống quá tải và ngắn mạch bằng thiết bị bảo vệ quá dòng đặt ở phía nguồn ngoài khu vực đó.
• Tại Đan Mạch: Trong lối thoát hiểm thuộc khu dân cư phân loại BD2, BD3 hoặc BD4, đèn điện lắp trong tầm với (dưới 2,5 m) phải có kết cấu không cháy hoặc làm bằng vật liệu không dễ cháy (đạt thử nghiệm ngọn lửa hình kim trong 30 giây theo IEC 60598-1).
• Tại Na Uy: Bắt buộc sử dụng RCD có dòng dư tác động không quá 30 mA trong hệ thống IT nối với mạng điện hạ áp. Các mạch chờ trong hệ thống IT phải được bảo vệ chống cháy theo quy định bảo vệ chống điện giật tại điều 411.6.1 của IEC 60364-4-41.
• Tại Tây Ban Nha: Yêu cầu bắt buộc sử dụng vít làm phương tiện cố định duy nhất cho các phụ kiện điện vào vỏ bọc của chúng theo tiêu chuẩn UNE 201006.
• Tại Mỹ: Cho phép thay đổi kết cấu đèn điện nếu nhà chế tạo cung cấp hướng dẫn cụ thể và thiết bị vẫn đáp ứng đầy đủ các yêu cầu an toàn sau khi thay đổi.

3. Bảo vệ chống quá nhiệt và quy định cho hệ thống sạc pin/ắc quy (Điều 424)

Điều khoản này quy định các biện pháp kỹ thuật nhằm ngăn ngừa sự quá nhiệt của các thiết bị sưởi, thiết bị sạc pin và các hệ thống phân phối điện:

• Hệ thống sạc pin và ắc quy (áp dụng tại Đức và Pháp):
  • Hệ thống sạc phải được lắp đặt và ghi nhãn rõ ràng theo tiêu chuẩn EN 50272.
  • Trạm sạc pin/ắc quy phải được cách ly chống cháy với khu vực hoạt động và sản xuất. Các vị trí sạc đơn lẻ chỉ được bố trí trong phòng có sự trao đổi khí (thông gió) thích hợp và phải có ghi nhãn bền để nhận biết.
  • Khoảng cách an toàn theo chiều ngang từ trạm sạc đến vật liệu dễ cháy tối thiểu là 2,5 m (trong khu vực thông thường) và tối thiểu là 5 m (trong khu vực có rủi ro cháy nổ).
  • Thiết bị sạc phải được bảo vệ về phía nguồn bằng RCD có dòng dư tác động không quá 300 mA. Thiết bị sạc không được lắp trên tấm dễ cháy và phải cách pin/ắc quy được sạc tối thiểu 1 m.
  • Dây dẫn kết nối giữa thiết bị sạc và pin phải tối thiểu là loại H07 RN-F hoặc dây tương đương (như dây NSLFF dùng để hàn).
• Hệ thống gia nhiệt bằng không khí (áp dụng tại Đức và Na Uy):
  • Tại Đức, để tránh tăng nhiệt độ không khí quá mức trong ống dẫn, phải lắp đặt hai thiết bị giám sát độc lập: thiết bị đóng cắt theo lưu lượng khí và thiết bị hạn chế nhiệt độ (kiểu không tự phục hồi, đặt mức đáp ứng tối đa 85 °C, cách bộ gia nhiệt không quá 1 m).
  • Hệ thống gia nhiệt phải tự động ngắt nếu lưu lượng gió giảm hoặc quạt ngừng hoạt động. Với công suất trên 3 kW, quạt phải tiếp tục chạy ít nhất 60 giây sau khi ngắt điện bộ gia nhiệt.
  • Tại Na Uy, yêu cầu một trong các thiết bị giới hạn nhiệt độ phải là bộ ngắt theo nguyên lý nhiệt, có khả năng ngắt toàn bộ các dây dẫn mang điện và chỉ được đặt lại bằng tay.

4. Danh mục tài liệu tham khảo chính của tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn viện dẫn và áp dụng nhiều tài liệu tham khảo quốc tế và quốc gia quan trọng bao gồm:

• Các tiêu chuẩn về thử nghiệm cáp trong điều kiện cháy: TCVN 9618 (IEC 60331) về tính toàn vẹn của mạch điện; TCVN 6613 (IEC 60332) về thử nghiệm cháy lan thẳng đứng đối với dây và cáp điện.
• Các tiêu chuẩn về hệ thống lắp đặt điện hạ áp: TCVN 7447-4-43 (bảo vệ quá dòng), TCVN 7447-5-52 (hệ thống đi dây), IEC 60364-7-753 (yêu cầu đối với hệ thống sưởi sàn và trần).
• Tiêu chuẩn về thiết bị và phụ kiện điện: TCVN 7722 (đèn điện), TCVN 6592-2 (aptômát), IEC 62020 (bộ theo dõi dòng dư RCM), EN 50272-2 (an toàn pin/ắc quy tĩnh tại).