Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6627-18-1:2011 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế IEC 60034-18-1:2010) do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E1 Máy điện quay biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này đưa ra các hướng dẫn chung về việc đánh giá chức năng của các hệ thống cách điện đã được sử dụng hoặc đang dự kiến sử dụng trong máy điện quay, nhằm thiết lập các nguyên tắc thử nghiệm so sánh dưới tác động của các ứng suất nhiệt, điện, cơ học hoặc môi trường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các hệ thống cách điện của các loại máy điện quay thuộc phạm vi điều chỉnh của chuỗi tiêu chuẩn TCVN 6627 (IEC 60034). Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân thiết kế, chế tạo, thử nghiệm, nghiệm thu và vận hành máy điện quay, cũng như các phòng thử nghiệm chất lượng thiết bị điện chuyên ngành. Tiêu chuẩn vạch ra các quy trình chung để đánh giá chức năng của hệ thống cách điện bằng cách so sánh hiệu suất của hệ thống ứng viên với hệ thống tham chiếu đã có kinh nghiệm vận hành thực tế đầy đủ và tin cậy.

Nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Cung cấp các hướng dẫn chung để đánh giá bằng thực nghiệm tính năng của các hệ thống cách điện dùng trong máy điện quay.
• Xác định các phương pháp so sánh giữa hệ thống cách điện mới hoặc hệ thống có sự thay đổi (hệ thống ứng viên) và hệ thống cách điện đã được chứng minh qua thực tế vận hành (hệ thống tham chiếu).
• Áp dụng cho các thử nghiệm dưới tác động của các yếu tố ứng suất đơn lẻ hoặc đa yếu tố phối hợp bao gồm nhiệt, điện, cơ học và môi trường.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn viện dẫn các tài liệu quan trọng của IEC liên quan đến thử nghiệm máy điện quay và đánh giá độ bền nhiệt của vật liệu cách điện, bao gồm chuỗi tiêu chuẩn IEC 60034 và IEC 60216.
• Các tài liệu viện dẫn này là nền tảng kỹ thuật bắt buộc để thực hiện các phép đo, thử nghiệm và phân tích số liệu được quy định trong tiêu chuẩn này.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Hệ thống cách điện (Insulation system): Cấu trúc cách điện bao gồm một hoặc nhiều vật liệu cách điện kết hợp với các bộ phận dẫn điện liên quan trong máy điện quay.
• Hệ thống tham chiếu (Reference system): Hệ thống cách điện đã được chứng minh bằng kinh nghiệm vận hành thực tế hoặc qua các thử nghiệm chức năng trước đó là đáng tin cậy và phù hợp cho mục đích sử dụng cụ thể.
• Hệ thống ứng viên (Candidate system): Hệ thống cách điện mới hoặc được sửa đổi đang được đánh giá để xác định khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật so với hệ thống tham chiếu.
• Ứng suất chức năng (Functional stress): Các yếu tố tác động vật lý hoặc hóa học (như nhiệt độ, điện áp, lực cơ học, độ ẩm) xuất hiện trong quá trình vận hành bình thường hoặc quá tải cho phép của máy điện quay.
• Thử nghiệm chức năng (Functional test): Thử nghiệm được thiết kế để đánh giá khả năng chịu đựng của hệ thống cách điện dưới tác động của một hoặc nhiều ứng suất chức năng được mô phỏng trong điều kiện phòng thí nghiệm.

4. Nguyên tắc chung về đánh giá chức năng (Điều 4)

• Nguyên tắc so sánh trực tiếp: Việc đánh giá chức năng của hệ thống cách điện ứng viên luôn phải dựa trên sự so sánh trực tiếp với hệ thống tham chiếu trong cùng một điều kiện thử nghiệm nghiêm ngặt như nhau để loại bỏ các sai số do thiết bị và môi trường thử nghiệm gây ra.
• Mô phỏng ứng suất thực tế: Các thử nghiệm chức năng phải mô phỏng lại một cách hợp lý các ứng suất thực tế mà máy điện quay phải chịu trong quá trình vận hành. Các ứng suất này có thể được áp dụng riêng rẽ hoặc kết hợp (thử nghiệm đa yếu tố) tùy thuộc vào yêu cầu kỹ thuật cụ thể của từng loại máy điện và môi trường làm việc của chúng.
• Xác định tiêu chí hỏng (Failure criteria): Tiêu chuẩn yêu cầu phải xác định rõ ràng các tiêu chí để đánh giá một hệ thống cách điện bị coi là hỏng trong quá trình thử nghiệm, ví dụ như sự sụt giảm điện trở cách điện dưới mức giới hạn, dòng rò vượt quá mức cho phép, hoặc sự phá hủy cơ học rõ rệt của lớp cách điện.
• Phân tích thống kê kết quả: Kết quả thử nghiệm của cả hệ thống ứng viên và hệ thống tham chiếu phải được xử lý bằng các phương pháp thống kê phù hợp (như phân phối Weibull hoặc phân phối chuẩn) để đảm bảo tính khách quan, độ tin cậy của kết luận về tuổi thọ dự kiến và khả năng vận hành an toàn của thiết bị.

Hiệu lực thi hành

TCVN 6627-18-1:2011 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của Bộ Khoa học và Công nghệ và được áp dụng rộng rãi trong hoạt động kiểm định chất lượng, chế tạo và vận hành máy điện quay tại Việt Nam.