Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5974:1995

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5974:1995 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 9835:1993. Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định chỉ số khói đen trong không khí xung quanh, phục vụ công tác quan trắc, đánh giá mức độ ô nhiễm không khí do các hạt lơ lửng sinh ra từ quá trình đốt cháy không hoàn toàn.

Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này quy định phương pháp xác định chỉ số khói đen trong không khí xung quanh bằng cách đo độ phản xạ của vết bụi thu được trên giấy lọc.
• Phương pháp này áp dụng cho việc giám sát liên tục hoặc định kỳ chất lượng không khí tại các khu vực đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp chịu ảnh hưởng bởi khí thải từ hoạt động giao thông hoặc đốt nhiên liệu.
• Giới hạn đo của phương pháp phụ thuộc trực tiếp vào thể tích mẫu khí đi qua giấy lọc và đặc tính kỹ thuật của thiết bị đo độ phản xạ được sử dụng.

Nguyên tắc đo (Điều 2)

• Hút một thể tích không khí xung quanh xác định với lưu lượng ổn định qua một diện tích lọc cụ thể của giấy lọc trong một khoảng thời gian quy định (thường là 24 giờ).
• Các hạt bụi lơ lửng, đặc biệt là bồ hóng và khói đen, sẽ bị giữ lại trên bề mặt giấy lọc tạo thành một vết màu xám hoặc đen.
• Đo độ phản xạ ánh sáng của vết màu này bằng máy đo độ phản xạ (reflectometer) chuyên dụng dưới các điều kiện ánh sáng tiêu chuẩn.
• Độ giảm khả năng phản xạ ánh sáng của vết lọc so với giấy lọc sạch được chuyển đổi thành chỉ số khói đen (hoặc nồng độ khói đen tương đương tính bằng microgam trên mét khối) thông qua một đường cong chuẩn hóa quy định.

Thiết bị và dụng cụ (Điều 3)

• Đầu lấy mẫu (Sampling inlet): Được thiết kế đặc biệt để bảo vệ giấy lọc khỏi nước mưa, bụi thô và côn trùng, đồng thời đảm bảo hiệu suất thu hoạch hạt bụi lơ lửng theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.
• Bộ giữ đầu lọc (Filter holder): Đảm bảo độ kín khít tuyệt đối, không rò rỉ khí xung quanh viền giấy lọc và định vị chính xác diện tích lọc.
• Giấy lọc (Filter paper): Sử dụng loại giấy lọc sợi thủy tinh hoặc giấy lọc cellulose có đặc tính phản xạ ánh sáng đồng đều và hiệu suất giữ hạt cao.
• Bơm hút khí (Gas pump): Có khả năng hoạt động liên tục, duy trì lưu lượng hút ổn định trong suốt thời gian lấy mẫu.
• Thiết bị đo lưu lượng (Flowmeter/Gas meter): Dùng để đo chính xác tổng thể tích không khí đã đi qua bộ lọc.
• Máy đo độ phản xạ (Reflectometer): Thiết bị quang học có nguồn sáng và tế bào quang điện để đo tỷ lệ ánh sáng phản xạ từ vết bụi so với bề mặt giấy lọc trắng ban đầu.

Quy trình lấy mẫu (Điều 4)

• Chuẩn bị thiết bị: Kiểm tra độ kín của toàn bộ hệ thống lấy mẫu, lắp giấy lọc mới vào bộ giữ đầu lọc và tiến hành hiệu chuẩn thiết bị đo lưu lượng khí.
• Vận hành lấy mẫu: Khởi động bơm hút khí và điều chỉnh lưu lượng đạt mức quy định. Ghi lại thời gian bắt đầu và chỉ số thể tích ban đầu trên đồng hồ đo khí.
• Thời gian lấy mẫu: Tiến hành lấy mẫu liên tục trong khoảng thời gian tiêu chuẩn (thường là 24 giờ) để đảm bảo tính đại diện cho chu kỳ ngày đêm.
• Kết thúc lấy mẫu: Tắt bơm, ghi lại thời gian kết thúc và chỉ số thể tích cuối cùng. Cẩn thận tháo giấy lọc ra khỏi bộ giữ, tránh làm xước hoặc nhiễm bẩn vết bụi, sau đó bảo quản trong hộp chứa sạch để đưa về phòng thí nghiệm đo độ phản xạ.