Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4775:1989 (hoàn toàn phù hợp với ST SEV 899 : 1978) quy định các phương pháp lấy mẫu và chuẩn bị mẫu đối với quặng và quặng tinh kim loại màu. Tiêu chuẩn này đóng vai trò kỹ thuật quan trọng nhằm xác định chính xác thành phần hóa học, độ ẩm và thành phần cỡ hạt của các loại quặng và quặng tinh kim loại màu trong giao nhận, kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về Phần mở đầu cùng các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4775:1989:

- Phạm vi áp dụng và quy định chung (Điều 1)

• Đối tượng áp dụng: Tiêu chuẩn này áp dụng thống nhất cho tất cả các loại quặng và quặng tinh kim loại màu (như đồng, chì, kẽm, thiếc, niken, v.v.) ở dạng rời hoặc đóng bao, được vận chuyển bằng các phương tiện khác nhau hoặc lưu kho.
• Mục đích lấy mẫu: Xác định các chỉ tiêu chất lượng cốt lõi bao gồm hàm lượng các nguyên tố kim loại chính, các tạp chất đi kèm, độ ẩm của lô hàng và phân bố cỡ hạt của quặng.
• Yêu cầu cơ bản: Quá trình lấy mẫu phải đảm bảo tính đại diện cao nhất cho toàn bộ lô hàng. Mẫu được lấy phải phản ánh đúng thực trạng trung bình về chất lượng của lô quặng hoặc quặng tinh tại thời điểm kiểm tra.

- Thiết bị và dụng cụ lấy mẫu, chuẩn bị mẫu (Điều 2)

• Yêu cầu kỹ thuật đối với thiết bị: Các thiết bị lấy mẫu cơ giới hoặc dụng cụ lấy mẫu thủ công phải được thiết kế và chế tạo sao cho không làm thay đổi tính chất vật lý, hóa học của mẫu trong quá trình thao tác.
• Dụng cụ lấy mẫu thủ công: Bao gồm các loại xẻng tiêu chuẩn, ống lấy mẫu, khoan lấy mẫu, muôi lấy mẫu. Kích thước của dụng cụ lấy mẫu phải phù hợp với kích thước hạt lớn nhất của quặng trong lô hàng để tránh hiện tượng chọn lọc cỡ hạt không mong muốn.
• Thiết bị chuẩn bị mẫu: Bao gồm máy kẹp hàm, máy nghiền búa, máy nghiền đĩa, các loại sàng tiêu chuẩn có kích thước lỗ sàng phù hợp, thiết bị phân chia mẫu (như hộp chia mẫu rãnh dọc) và bàn trộn mẫu. Các thiết bị này phải dễ làm sạch để tránh nhiễm bẩn chéo giữa các mẫu khác nhau.

- Phương pháp và quy trình lấy mẫu (Điều 3)

• Xác định lô hàng: Lô hàng là một lượng quặng hoặc quặng tinh cùng loại, cùng phẩm cấp, được giao nhận cùng một lúc và được xác định bằng một chứng từ chất lượng duy nhất.
• Nguyên tắc lấy mẫu ban đầu (mẫu đơn): Mẫu đơn phải được lấy từ khắp các vị trí khác nhau của lô hàng theo một khoảng thời gian hoặc khoảng khối lượng xác định (lấy mẫu hệ thống) hoặc lấy mẫu ngẫu nhiên có hệ thống để đảm bảo tính khách quan.
• Khối lượng mẫu đơn và số lượng mẫu đơn: Khối lượng tối thiểu của một mẫu đơn phụ thuộc trực tiếp vào kích thước hạt lớn nhất của quặng trong lô. Số lượng mẫu đơn cần lấy được tính toán dựa trên độ đồng nhất của lô hàng và độ chính xác yêu cầu của phép phân tích.
• Lấy mẫu khi bốc xếp: Khuyến khích thực hiện lấy mẫu trong quá trình vận chuyển, bốc xếp (trên băng tải, khi rót quặng) vì đây là thời điểm thuận lợi nhất để lấy được mẫu đại diện cho toàn bộ thể tích lô hàng.

- Quy trình chuẩn bị mẫu phân tích (Điều 4)

• Nguyên tắc chuẩn bị mẫu: Quá trình chuẩn bị mẫu bao gồm các giai đoạn kế tiếp nhau: đập, nghiền, trộn đều và phân chia (giảm khối lượng) để thu được mẫu phân tích cuối cùng có khối lượng nhỏ nhưng vẫn mang đầy đủ tính chất đại diện của mẫu ban đầu.
• Kiểm soát sự hao hụt và nhiễm bẩn: Trong suốt quá trình chuẩn bị mẫu, tuyệt đối không để mất mát bụi quặng (đặc biệt là các hạt mịn giàu kim loại) và không để các tạp chất bên ngoài hoặc vật liệu của thiết bị nghiền lẫn vào mẫu.
• Sơ đồ chuẩn bị mẫu: Phải tuân thủ nghiêm ngặt công thức thực nghiệm để xác định khối lượng mẫu tối thiểu tương ứng với từng giai đoạn nghiền hạt (hệ số K). Mẫu sau khi nghiền đến kích thước yêu cầu sẽ được chia đôi hoặc chia tư bằng thiết bị cơ giới hoặc phương pháp thủ công đạt chuẩn.
• Bảo quản mẫu: Mẫu phân tích cuối cùng phải được chia thành các phần bằng nhau (mẫu phân tích, mẫu trọng tài, mẫu lưu) và được đóng gói trong các lọ thủy tinh hoặc túi chuyên dụng kín, có nhãn ghi đầy đủ thông tin về ký hiệu mẫu, ngày lấy mẫu, tên lô hàng và người thực hiện.