Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13899:2023 về Hỗn hợp nhựa - Phương pháp thử vệt hằn bánh xe quy định phương pháp xác định độ bền kháng hằn lún vệt bánh xe của bê tông nhựa bằng thiết bị thử nghiệm chuyên dụng dưới tác dụng của tải trọng lặp. Tiêu chuẩn này là cơ sở kỹ thuật quan trọng phục vụ công tác thiết kế, kiểm soát chất lượng và nghiệm thu các lớp mặt đường bê tông nhựa tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn quy định trình tự thử nghiệm để xác định độ sâu vệt hằn bánh xe của các loại hỗn hợp nhựa (bê tông nhựa) sử dụng chất kết dính nhựa đường thông thường hoặc nhựa đường cải thiện. Phương pháp này có thể thực hiện trong điều kiện khô (trong không khí) hoặc điều kiện ướt (ngập trong nước) ở nhiệt độ quy định.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các phòng thí nghiệm chuyên ngành xây dựng giao thông, các đơn vị tư vấn thiết kế, giám sát, nhà thầu thi công và các cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến chất lượng công trình đường bộ.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định khả năng kháng biến dạng vĩnh cửu (hằn lún vệt bánh xe) của hỗn hợp nhựa dưới tác dụng của tải trọng bánh xe di động ở nhiệt độ cao.
• Tiêu chuẩn áp dụng cho cả mẫu thử được chế bị trong phòng thí nghiệm (bằng phương pháp đầm nén tạo mẫu bản hoặc mẫu hình trụ bằng máy đầm xoay) và mẫu thử được khoan cắt trực tiếp từ mặt đường nhựa đã thi công.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Hệ thống các tiêu chuẩn viện dẫn bao gồm các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và tiêu chuẩn quốc tế (AASHTO, ASTM) liên quan đến phương pháp lấy mẫu hỗn hợp nhựa, phương pháp đầm nén tạo mẫu, xác định độ rỗng dư và các chỉ tiêu cơ lý khác của bê tông nhựa nhằm đảm bảo tính chuẩn xác và đồng bộ khi thực hiện thí nghiệm.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn làm rõ các khái niệm chuyên ngành cốt lõi phục vụ cho quá trình thử nghiệm và đọc kết quả:

• Vệt hằn bánh xe (Rut depth): Độ lún sâu của bề mặt mẫu thử do tác dụng của bánh xe tải trọng tiêu chuẩn sau một số chu kỳ tác dụng nhất định, tính bằng milimét (mm).
• Số chu kỳ tác dụng (Passes/Cycles): Số lần bánh xe thử nghiệm chuyển động qua lại trên bề mặt mẫu thử. Một chu kỳ tương ứng với hai lượt đi và về của bánh xe.
• Điểm uốn hủy hoại do nước (Stripping inflection point): Điểm trên đường cong biểu diễn mối quan hệ giữa độ sâu vệt hằn và số chu kỳ thử nghiệm (trong môi trường ngập nước), tại đó tốc độ hằn lún bắt đầu tăng nhanh do sự bong tróc cốt liệu khỏi chất kết dính dưới tác động đồng thời của nước và tải trọng.

4. Tóm tắt phương pháp thử (Điều 4)

• Mẫu thử (dạng bản hoặc dạng hình trụ ghép đôi) sau khi đạt độ chặt yêu cầu sẽ được định vị chắc chắn trong khuôn gá của thiết bị thử vệt hằn bánh xe.
• Thiết bị thử nghiệm phải có khả năng kiểm soát nhiệt độ môi trường thử (nhiệt độ không khí đối với thử khô hoặc nhiệt độ nước đối với thử ướt) một cách ổn định theo yêu cầu của tiêu chuẩn thiết kế (thường là 50 độ C hoặc 60 độ C).
• Bánh xe thử nghiệm (bằng thép hoặc bọc cao su tùy theo cấu hình thiết bị quy định) truyền tải trọng tiêu chuẩn lên bề mặt mẫu thử và thực hiện chuyển động tịnh tiến qua lại với tần số xác định.
• Hệ thống cảm biến tự động đo đạc và ghi lại độ sâu vệt hằn lún liên tục theo số chu kỳ tác dụng của bánh xe cho đến khi đạt số chu kỳ quy định hoặc khi mẫu bị phá hủy hoàn toàn.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13899:2023 do Viện Khoa học và Công nghệ Giao thông Vận tải biên soạn, Bộ Giao thông Vận tải đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố và có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành.