Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13726-1:2023 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế IEC 61557-1:2019, do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E1 Máy điện và khí cụ điện biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị, và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu chung đối với thiết bị thử nghiệm, đo hoặc theo dõi các biện pháp bảo vệ trong hệ thống phân phối điện hạ áp có điện áp danh định đến 1 000 V xoay chiều và 1 500 V một chiều.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

TCVN 13726-1:2023 áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện việc thiết kế, sản xuất, thử nghiệm, nhập khẩu, kiểm định và sử dụng các thiết bị đo lường, thử nghiệm hoặc theo dõi an toàn điện trong hệ thống điện hạ áp. Tiêu chuẩn này thiết lập các yêu cầu kỹ thuật nền tảng cho toàn bộ bộ tiêu chuẩn TCVN 13726 (chuỗi tiêu chuẩn IEC 61557), áp dụng cho cả thiết bị đo cầm tay độc lập và các hệ thống giám sát, theo dõi cách điện được lắp đặt cố định trong các công trình dân dụng và công nghiệp.

Nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn (Từ Điều 1 đến Điều 4)

• Xác định các yêu cầu chung đối với thiết bị dùng để thử nghiệm, đo hoặc theo dõi các biện pháp bảo vệ an toàn điện.
• Giới hạn phạm vi áp dụng cho các hệ thống phân phối điện hạ áp có điện áp danh định lên đến 1 000 V xoay chiều (AC) và 1 500 V một chiều (DC).
• Quy định rằng khi thiết bị đo hoặc thiết bị theo dõi được sử dụng trong các hệ thống điện có điện áp cao hơn, các yêu cầu bổ sung hoặc tiêu chuẩn khác phải được áp dụng đồng thời.

• Viện dẫn các tiêu chuẩn quốc tế cốt lõi để đảm bảo tính đồng bộ về an toàn và kỹ thuật đo lường, đặc biệt là chuỗi tiêu chuẩn IEC 61010 về yêu cầu an toàn đối với thiết bị điện dùng để đo lường, điều khiển và trong phòng thí nghiệm.
• Viện dẫn tiêu chuẩn IEC 61326-1 và IEC 61326-2-2 liên quan đến các yêu cầu về tương thích điện từ (EMC) đối với thiết bị đo lường.
• Viện dẫn tiêu chuẩn IEC 60529 về cấp bảo vệ bằng vỏ ngoài (mã IP) để xác định khả năng chống bụi và chống nước của thiết bị.

• Sai số nội tại (Intrinsic uncertainty): Sai số của thiết bị đo được xác định trong các điều kiện tham chiếu quy định (điều kiện phòng thí nghiệm tiêu chuẩn).
• Sai số vận hành (Operating uncertainty): Sai số tối đa của thiết bị đo trong toàn bộ dải điều kiện vận hành định mức do nhà sản xuất công bố (bao gồm các yếu tố ảnh hưởng như nhiệt độ thay đổi, vị trí đặt thiết bị, biến động điện áp nguồn cấp, tần số).
• Điện áp lỗi (Fault voltage): Điện áp xuất hiện giữa các bộ phận dẫn điện để trần và đất hoặc giữa các bộ phận dẫn điện để trần với nhau khi xảy ra sự cố cách điện.
• Thiết bị theo dõi cách điện (IMD - Insulation Monitoring Device): Thiết bị giám sát liên tục điện trở cách điện của hệ thống điện không nối đất (hệ thống IT) và đưa ra cảnh báo khi điện trở cách điện giảm xuống dưới mức cài đặt.
• Thiết bị định vị lỗi cách điện (IFLD - Insulation Fault Location Device): Thiết bị được sử dụng kết hợp với IMD để xác định chính xác vị trí hoặc nhánh mạch xảy ra sự cố suy giảm cách điện trong hệ thống IT.

• Yêu cầu về thiết kế và chế tạo: Thiết bị phải được thiết kế sao cho đảm bảo an toàn tối đa cho người vận hành. Các bộ phận có thể chạm tới được phải được cách điện an toàn, ngăn ngừa nguy cơ điện giật ngay cả khi thiết bị gặp sự cố đơn lẻ.
• Xác định sai số vận hành: Tiêu chuẩn quy định công thức và phương pháp tính toán sai số vận hành tối đa. Nhà sản xuất phải đảm bảo sai số vận hành thực tế của thiết bị không được vượt quá giới hạn cho phép được quy định cụ thể trong các phần tương ứng của bộ tiêu chuẩn này.
• Điều kiện môi trường hoạt động tiêu chuẩn: Thiết bị đo phải hoạt động chính xác và an toàn trong dải nhiệt độ từ 0 độ C đến 35 độ C, độ ẩm tương đối lên đến 85%, trừ khi có quy định khác từ nhà sản xuất đối với các thiết bị chuyên dụng ngoài trời.
• Khả năng chịu quá tải và bảo vệ quá áp: Thiết bị đo phải có khả năng chịu đựng được các xung điện áp hoặc tình trạng quá tải điện áp trên các đầu đo mà không gây cháy nổ, phóng điện nguy hiểm hoặc làm hỏng hóc nghiêm trọng hệ thống mạch bảo vệ bên trong.
• Chỉ thị và hiển thị kết quả: Kết quả đo phải được hiển thị rõ ràng, không gây nhầm lẫn cho người đọc. Đối với các thiết bị hiển thị số, kích thước chữ số phải đủ lớn; đối với thiết bị hiển thị kim, thang đo phải được chia vạch rõ ràng. Các đèn chỉ thị trạng thái (như đèn báo nguồn, đèn báo lỗi cách điện) phải có màu sắc tiêu chuẩn dễ nhận biết.
• Yêu cầu về tài liệu kỹ thuật đi kèm: Nhà sản xuất bắt buộc phải cung cấp tài liệu hướng dẫn sử dụng chi tiết bằng ngôn ngữ phù hợp, trong đó phải nêu rõ: dải đo, sai số vận hành, cấp an toàn đo lường (CAT II, CAT III, CAT IV), cấp bảo vệ IP, và các cảnh báo an toàn đặc biệt khi tiến hành đo đạc trên hệ thống điện đang mang dòng.

Hiệu lực thi hành

TCVN 13726-1:2023 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp chuẩn hóa chất lượng các thiết bị đo lường an toàn điện tại Việt Nam, tiệm cận hoàn toàn với các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến của quốc tế, góp phần phòng ngừa tai nạn điện và sự cố cháy nổ do điện trong quá trình vận hành hệ thống phân phối điện hạ áp.