Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13114:2020 về Chất dẻo - Chất dẻo có khả năng tạo Compost - Yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử quy định các tiêu chí kỹ thuật cụ thể và quy trình thử nghiệm để xác định một sản phẩm hoặc vật liệu chất dẻo có đủ điều kiện để phân loại là "có khả năng tạo compost" hay không. Tiêu chuẩn này đóng vai trò định hướng quan trọng cho các nhà sản xuất, cơ quan kiểm định và người tiêu dùng trong việc nhận diện và sử dụng các sản phẩm chất dẻo thân thiện với môi trường.

TCVN 13114:2020 áp dụng đối với các loại nguyên liệu chất dẻo, bán thành phẩm và sản phẩm chất dẻo cuối cùng được thiết kế để xử lý trong các nhà máy hoặc thiết bị ủ compost công nghiệp. Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các sản phẩm chất dẻo phân hủy trong điều kiện tự nhiên không kiểm soát hoặc ủ compost tại gia đình trừ khi có các quy định riêng biệt khác.

Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, nhập khẩu, phân phối và chứng nhận chất lượng các sản phẩm chất dẻo có khả năng phân hủy sinh học và tạo compost tại Việt Nam.

• Khả năng phân hủy sinh học (Biodegradability): Đây là yêu cầu tiên quyết chứng minh khả năng chuyển hóa hóa học của chất dẻo thành carbon dioxide (CO2), nước và sinh khối dưới tác động của vi sinh vật. Tỷ lệ phân hủy sinh học của vật liệu thử nghiệm phải đạt tối thiểu 90% so với mẫu đối chứng (thường là cellulose tinh khiết) trong thời gian thử nghiệm quy định (không quá 180 ngày) dưới điều kiện ủ ấm kiểm soát.
• Khả năng rã xác (Disintegration): Yêu cầu này đánh giá mức độ phân rã vật lý của sản phẩm trong quá trình ủ compost. Sản phẩm chất dẻo phải tự phân rã đến mức sau tối đa 12 tuần thử nghiệm, phần còn lại của sản phẩm trên sàng có kích thước mắt lưới 2 mm không được vượt quá 10% khối lượng khô ban đầu của mẫu thử.
• Ảnh hưởng đến chất lượng compost (Độc tính sinh thái): Chất dẻo sau khi phân hủy không được giải phóng các chất độc hại gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng của compost thành phẩm. Tiêu chuẩn yêu cầu thực hiện các thử nghiệm độc tính sinh thái trên thực vật, đảm bảo tỷ lệ nảy mầm và sinh khối của cây trồng khi tiếp xúc với compost chứa chất dẻo phân hủy đạt tối thiểu 90% so với mẫu compost đối chứng không chứa chất dẻo.
• Giới hạn hàm lượng kim loại nặng và các chất độc hại: Vật liệu chất dẻo ban đầu phải được kiểm soát nghiêm ngặt về thành phần hóa học. Hàm lượng các kim loại nặng (như chì, cadimi, thủy ngân, crom, đồng, kẽm, niken, asen) và các nguyên tố độc hại khác không được vượt quá giới hạn tối đa cho phép nhằm ngăn ngừa sự tích tụ độc chất trong đất sau khi sử dụng compost.

• Phương pháp xác định khả năng phân hủy sinh học hiếu khí: Tiến hành đo lượng carbon dioxide sinh ra hoặc lượng oxy tiêu thụ trong môi trường nước hoặc môi trường đất mùn mô phỏng điều kiện ủ compost công nghiệp, tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật viện dẫn liên quan.
• Phương pháp xác định khả năng rã xác: Thử nghiệm được thực hiện ở quy mô phòng thí nghiệm hoặc quy mô thí điểm thực tế bằng cách chôn mẫu thử trong các thùng ủ compost hoạt động ổn định ở nhiệt độ cao (khoảng 58 độ C) và theo dõi sự suy giảm kích thước vật lý theo thời gian.
• Phương pháp phân tích hóa học: Sử dụng các kỹ thuật quang phổ hấp thụ nguyên tử hoặc các phương pháp phân tích hiện đại khác để định lượng chính xác nồng độ kim loại nặng và hàm lượng flo có trong cấu trúc polyme của chất dẻo.
• Phương pháp đánh giá độc tính sinh thái: Thực hiện gieo hạt các loài thực vật tiêu chuẩn (như lúa mạch, cải cải) trên đất có trộn compost thành phẩm để so sánh các chỉ số sinh trưởng sinh học trực quan.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13114:2020 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp chuẩn hóa quy trình đánh giá chất dẻo thân thiện môi trường, hỗ trợ các doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ công bố hợp chuẩn và tạo niềm tin vững chắc cho người tiêu dùng đối với các sản phẩm dán nhãn xanh.