Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13083-1:2020 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 61724-1:2017) về Tính năng của hệ thống quang điện - Phần 1: Theo dõi được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, đưa ra các hướng dẫn kỹ thuật và quy định tiêu chuẩn đối với việc đo lường, giám sát hiệu suất của các hệ thống điện mặt trời (quang điện).

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định các thuật ngữ, thiết bị đo và phương pháp thu thập, phân tích dữ liệu để theo dõi tính năng của hệ thống quang điện (PV). Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân thiết kế, lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng và đánh giá hiệu suất của các nhà máy điện mặt trời, hệ thống điện mặt trời áp mái mái nhà, cũng như các cơ quan quản lý chất lượng và kiểm định độc lập liên quan.

- Phân loại các cấp độ hệ thống theo dõi (Monitoring System Classes)

• Hệ thống theo dõi Cấp A (Class A - Độ chính xác cao): Áp dụng cho các nhà máy điện mặt trời quy mô lớn (utility-scale) đòi hỏi độ chính xác cao nhất để đánh giá hiệu suất chi tiết, phân tích tổn thất và thực hiện các cam kết bảo hành hiệu suất. Yêu cầu đo liên tục các thông số bức xạ mặt trời trực tiếp, nhiệt độ tấm pin, tốc độ gió và các thông số điện đầu ra với sai số cực thấp.
• Hệ thống theo dõi Cấp B (Class B - Độ chính xác trung bình): Thường dùng cho các hệ thống quang điện thương mại và công nghiệp quy mô vừa. Cấp độ này cân bằng giữa chi phí đầu tư thiết bị giám sát và yêu cầu về độ chính xác của dữ liệu thu thập.
• Hệ thống theo dõi Cấp C (Class C - Độ chính xác cơ bản): Áp dụng cho các hệ thống quang điện quy mô nhỏ hoặc hộ gia đình, nơi chỉ cần theo dõi các thông số vận hành cơ bản như sản lượng điện năng phát ra mà không yêu cầu khắt khe về các cảm biến môi trường chuyên dụng.

- Các thông số môi trường và kỹ thuật cần đo lường

• Bức xạ mặt trời (Irradiance): Đo lượng bức xạ trên mặt phẳng nghiêng của giàn pin (POA) và bức xạ ngang toàn phần (GHI) bằng các thiết bị đo bức xạ (pyranometer) đạt tiêu chuẩn quy định tương ứng với từng cấp độ hệ thống.
• Nhiệt độ (Temperature): Đo nhiệt độ môi trường xung quanh và nhiệt độ mặt sau của tấm pin quang điện để tính toán tổn thất hiệu suất do nhiệt độ tăng cao.
• Tốc độ và hướng gió (Wind speed and direction): Đo lường để đánh giá khả năng làm mát tự nhiên của gió đối với giàn pin và đánh giá tải trọng gió tác động lên hệ thống giá đỡ.
• Thông số điện (Electrical parameters): Đo dòng điện một chiều (DC), điện áp DC, dòng điện xoay chiều (AC), điện áp AC, công suất và điện năng phát ra của hệ thống thông qua các thiết bị đo đếm điện năng chuyên dụng.

- Quy trình thu thập, xử lý và lưu trữ dữ liệu

• Tần suất lấy mẫu (Sampling interval): Quy định khoảng thời gian lấy mẫu dữ liệu tối đa cho từng thông số (ví dụ: dưới 3 giây đối với Cấp A để ghi nhận các biến động nhanh của thời tiết).
• Khoảng thời gian ghi dữ liệu (Recording interval): Dữ liệu lấy mẫu phải được tính trung bình hoặc tích lũy theo các khoảng thời gian quy định (thường là 1 phút, 10 phút hoặc 15 phút) trước khi lưu trữ.
• Kiểm soát chất lượng dữ liệu (Data quality control): Thiết lập các quy trình phát hiện lỗi dữ liệu, loại bỏ các giá trị dị biệt (outliers) do lỗi cảm biến hoặc mất tín hiệu truyền thông để đảm bảo tính trung thực của báo cáo hiệu suất.

- Các chỉ số đánh giá hiệu suất cốt lõi (Performance Metrics)

• Hiệu suất hệ thống (Performance Ratio - PR): Chỉ số quan trọng nhất đánh giá chất lượng vận hành của hệ thống quang điện, thể hiện tỷ lệ giữa sản lượng điện thực tế thu được so với sản lượng điện lý thuyết dựa trên lượng bức xạ mặt trời nhận được.
• Sản lượng năng lượng chuẩn hóa (Yields): Bao gồm sản lượng của giàn pin (array yield), sản lượng hệ thống (system yield) và sản lượng tham chiếu (reference yield) để dễ dàng so sánh hiệu suất giữa các hệ thống có công suất khác nhau hoặc ở các vị trí địa lý khác nhau.
• Tổn thất hệ thống (Losses): Xác định và phân loại các dạng tổn thất như tổn thất do bụi bẩn (soiling), tổn thất chuyển đổi của biến tần (inverter losses), tổn thất truyền tải trên đường dây và tổn thất do nhiệt độ.

Hiệu lực thi hành

TCVN 13083-1:2020 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là cơ sở kỹ thuật thống nhất tại Việt Nam để các chủ đầu tư, đơn vị EPC và cơ quan kiểm định thực hiện giám sát, nghiệm thu và đánh giá chất lượng vận hành của các dự án điện mặt trời một cách khách quan và khoa học.