Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12371-1:2019 về Quy trình giám định vi khuẩn, virus, phytoplasma gây bệnh thực vật - Phần 1: Yêu cầu chung quy định các nguyên tắc, phương pháp và quy trình kỹ thuật cơ bản nhằm phát hiện và định danh chính xác các tác nhân gây bệnh thực vật thuộc nhóm vi khuẩn, virus và phytoplasma. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong công tác kiểm dịch thực vật, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và ngăn ngừa sự lây lan của các dịch bệnh nguy hiểm xâm nhập vào Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ và kiểm dịch thực vật, các phòng thử nghiệm, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động giám định sinh vật hại thực vật tại Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh của tiêu chuẩn tập trung vào các yêu cầu chung về trang thiết bị, dụng cụ, hóa chất, quy trình thu thập, xử lý mẫu và các phương pháp giám định sinh học, sinh học phân tử đối với vi khuẩn, virus và phytoplasma gây bệnh.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12371-1:2019

1. Yêu cầu chung trong quy trình giám định (Phần 1)

• Quy định về điều kiện phòng thí nghiệm, trang thiết bị chuyên dụng và an toàn sinh học trong quá trình phân tích mẫu bệnh hại thực vật nhằm tránh lây nhiễm chéo.
• Hướng dẫn chi tiết về phương pháp thu mẫu, bảo quản mẫu và vận chuyển mẫu từ đồng ruộng về phòng thí nghiệm để đảm bảo tính nguyên vẹn của tác nhân gây bệnh.
• Các nguyên tắc chung trong việc lựa chọn phương pháp giám định phù hợp như nuôi cấy trên môi trường nhân tạo (đối với vi khuẩn), kiểm tra huyết thanh học (ELISA), hoặc các kỹ thuật sinh học phân tử (PCR, Real-time PCR) đối với virus và phytoplasma.

2. Yêu cầu cụ thể đối với Plum pox virus (Phần 2-1)

• Xác định các triệu chứng điển hình của bệnh do Plum pox virus gây ra trên các bộ phận của cây ký chủ, đặc biệt là nhóm cây ăn quả có hạt như mận, đào, mơ.
• Quy trình tách chiết RNA của virus từ các mẫu lá, vỏ cây hoặc quả nghi nhiễm bệnh.
• Áp dụng các kỹ thuật chẩn đoán đặc hiệu như RT-PCR hoặc ELISA để khẳng định sự hiện diện của Plum pox virus trong mẫu kiểm tra.

3. Yêu cầu cụ thể đối với vi khuẩn Xylella fastidiosa Wells et al. (Phần 2-2)

• Mô tả đặc điểm sinh học, triệu chứng gây hại của vi khuẩn Xylella fastidiosa trên các cây ký chủ quan trọng như nho, ô liu, cam quýt.
• Quy trình thu thập mẫu gỗ, cành hoặc cuống lá - nơi vi khuẩn thường cư trú trong mạch dẫn của cây.
• Phương pháp giám định bằng kỹ thuật PCR sử dụng các cặp mồi đặc hiệu hoặc nuôi cấy trên môi trường chọn lọc để định danh chính xác loài vi khuẩn này.

4. Yêu cầu cụ thể đối với vi khuẩn Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis (Smith) Davis et al. (Phần 2-3)

• Hướng dẫn nhận biết triệu chứng héo rũ, loét thân và đốm quả do vi khuẩn Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis gây ra trên cây cà chua và các cây họ Cà khác.
• Quy trình phân lập vi khuẩn từ vết bệnh trên môi trường dinh dưỡng tiêu chuẩn và môi trường chọn lọc.
• Các thử nghiệm sinh hóa, sinh học phân tử và thử nghiệm khả năng gây bệnh trên cây chỉ thị để đưa ra kết luận giám định cuối cùng.

5. Quy trình xử lý mẫu mô cây nghi nhiễm bệnh

• Mẫu mô cây nghi nhiễm bệnh (bao gồm cành, thân, lá, rễ...) phải được rửa sạch dưới vòi nước chảy để loại bỏ hoàn toàn đất cát, bụi bẩn và các vi sinh vật bám dính bên ngoài trước khi tiến hành các bước phân tích tiếp theo.
• Sau khi rửa sạch, mẫu phải được để ráo nước tự nhiên hoặc lau khô bằng giấy thấm vô trùng, sau đó tiến hành cắt, nghiền hoặc tách chiết trong điều kiện vô trùng để tránh ngoại nhiễm.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12371-1:2019 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố. Các phòng thử nghiệm và đơn vị kiểm dịch thực vật có trách nhiệm cập nhật, áp dụng đồng bộ các yêu cầu kỹ thuật nêu trên để nâng cao độ chính xác và tính pháp lý của kết quả giám định.