Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11964:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 18068:2014) về Vật liệu dệt - Xơ bông - Phương pháp đo hàm lượng đường bằng quang phổ quy định phương pháp xác định hàm lượng đường tổng số trên xơ bông. Đây là tài liệu kỹ thuật quan trọng giúp đánh giá chất lượng xơ bông, kiểm soát hiện tượng dính xơ do đường gây ra trong quá trình kéo sợi.

- Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định phương pháp thử nghiệm bằng quang phổ để xác định hàm lượng đường hòa tan trong nước bám trên bề mặt xơ bông. Phương pháp này áp dụng cho tất cả các loại xơ bông thiên nhiên, giúp phát hiện dư lượng đường do dịch tiết sinh học của côn trùng hoặc từ chính cây bông.
• Đối tượng áp dụng: Các phòng thử nghiệm dệt may, các tổ chức chứng nhận chất lượng, các doanh nghiệp nhập khẩu, chế biến và sản xuất sợi từ xơ bông tại Việt Nam.

- Nguyên tắc của phương pháp thử nghiệm

• Phương pháp dựa trên việc chiết xuất các loại đường (đường đơn và đường đa) có trên bề mặt xơ bông bằng nước cất ở điều kiện nhiệt độ và thời gian quy định.
• Dịch chiết sau đó được cho phản ứng với các hóa chất chuyên dụng (như phenol và axit sulfuric đậm đặc) để tạo ra một phức chất có màu đặc trưng.
• Độ đậm nhạt của màu sắc dung dịch tỷ lệ thuận với hàm lượng đường có trong mẫu, được đo bằng máy đo quang phổ ở bước sóng hấp thụ cực đại để xác định nồng độ chính xác.

- Thiết bị, dụng cụ và hóa chất yêu cầu

• Thiết bị đo quang phổ: Máy đo quang phổ tử ngoại - khả kiến (UV-Vis) có khả năng đo độ hấp thụ ở bước sóng quy định (thường là khoảng 490 nm), đi kèm các cuvet thích hợp.
• Thiết bị phụ trợ: Bể điều nhiệt duy trì nhiệt độ ổn định, cân phân tích có độ chính xác đến 0,1 mg, máy lắc hoặc thiết bị khuấy trộn mẫu.
• Hóa chất và thuốc thử: Nước cất hoặc nước có độ tinh khiết tương đương, dung dịch phenol, axit sulfuric đậm đặc và dung dịch đường chuẩn (như D-glucose tinh khiết) để xây dựng đường chuẩn.

- Quy trình thực hiện đo hàm lượng đường

• Chuẩn bị mẫu thử: Tiến hành lấy mẫu xơ bông đại diện, loại bỏ các tạp chất thô không phải xơ bông, cân một lượng mẫu xác định và đưa về trạng thái điều hòa tiêu chuẩn.
• Quá trình chiết xuất: Ngâm mẫu xơ bông vào một thể tích nước cất xác định, tiến hành lắc hoặc khuấy trong thời gian quy định để hòa tan hoàn toàn lượng đường bám trên xơ vào nước. Lọc bỏ phần xơ để thu lấy dịch chiết trong suốt.
• Phản ứng tạo màu và đo phổ: Hút một thể tích dịch chiết chính xác vào ống nghiệm, thêm dung dịch phenol và axit sulfuric đậm đặc theo đúng tỷ lệ. Để yên cho phản ứng xảy ra hoàn toàn và làm nguội về nhiệt độ phòng. Tiến hành đo độ hấp thụ quang học của dung dịch mẫu thử và mẫu trắng đối chứng trên máy đo quang phổ.
• Xây dựng đường chuẩn: Chuẩn bị một loạt dung dịch đường chuẩn với các nồng độ biết trước, tiến hành phản ứng tạo màu tương tự mẫu thử và đo độ hấp thụ để vẽ đồ thị đường chuẩn (mối quan hệ giữa nồng độ đường và độ hấp thụ quang học).

- Tính toán và biểu thị kết quả

• Hàm lượng đường trong mẫu xơ bông được tính toán dựa trên trị số độ hấp thụ đo được, đối chiếu với phương trình đường chuẩn để tìm ra khối lượng đường trong dịch chiết.
• Kết quả cuối cùng được biểu thị bằng phần trăm (%) khối lượng đường so với khối lượng khô của mẫu xơ bông ban đầu.
• Báo cáo thử nghiệm phải thể hiện đầy đủ các thông tin bao gồm: viện dẫn tiêu chuẩn này, thông tin nhận biết mẫu, kết quả thử nghiệm trung bình và mọi sai lệch so với quy trình chuẩn nếu có.

- Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11964:2017 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này được khuyến khích áp dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp dệt may để nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào, hạn chế tối đa các sự cố kỹ thuật trong quá trình kéo sợi do xơ bông bị dính đường.