Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11963:2017 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 10306:2014) về Vật liệu dệt - Xơ bông - Đánh giá độ chín bằng phương pháp dòng khí được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, ban hành nhằm hướng dẫn phương pháp kỹ thuật xác định độ chín của xơ bông thông qua việc đo lường sức cản của dòng không khí đi qua mẫu thử.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định phương pháp đánh giá độ chín của xơ bông chưa chải kỹ bằng cách đo lực cản của dòng khí đi qua nút xơ bông dưới các điều kiện quy định cụ thể. Đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn bao gồm các phòng thử nghiệm dệt may, các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và chế biến xơ bông, sợi bông, cũng như các cơ quan kiểm định chất lượng sản phẩm dệt may tại Việt Nam. Phương pháp này áp dụng hiệu quả cho các mẫu xơ bông được lấy ngẫu nhiên từ các kiện xơ thương mại.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng chi tiết

• Quy định quy trình kỹ thuật để xác định độ chín và độ mịn tương đối của xơ bông bằng thiết bị dòng khí.
• Phương pháp này cho phép đánh giá nhanh chóng, đồng thời và không phá hủy mẫu thử, giúp phân loại chất lượng xơ bông trước khi đưa vào dây chuyền kéo sợi.
• Giới hạn áp dụng: Không áp dụng đối với xơ bông đã qua xử lý hóa học, xơ bông bị hư hỏng cơ học quá mức hoặc xơ bông bị bết dính nghiêm trọng làm thay đổi đặc tính lưu thông khí.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Tiêu chuẩn yêu cầu áp dụng bắt buộc các tài liệu viện dẫn liên quan để đảm bảo tính chuẩn xác của phép đo.
• Các tài liệu viện dẫn cốt lõi bao gồm tiêu chuẩn về điều hòa mẫu và môi trường thử nghiệm chuẩn cho vật liệu dệt (như TCVN 1748 hoặc ISO 139), đảm bảo nhiệt độ và độ ẩm của phòng thí nghiệm không làm sai lệch kết quả đo dòng khí.
• Các tiêu chuẩn về phương pháp lấy mẫu xơ bông để thử nghiệm (như TCVN 5713 hoặc ISO 1130) nhằm đảm bảo mẫu thử mang tính đại diện cao nhất cho cả lô hàng.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

• Độ chín của xơ bông (Fibre maturity): Là mức độ phát triển của thành tế bào xơ bông. Xơ chín hoàn toàn có thành tế bào dày và chắc chắn, trong khi xơ chưa chín (xơ non) có thành tế bào rất mỏng, dễ bị kết nút trong quá trình chải và nhuộm không đều màu.
• Hệ số độ chín (Maturity ratio): Chỉ số biểu thị tỷ số giữa thể tích thực của thành xơ và thể tích của một xơ lý thuyết có cùng chu vi nhưng có thành xơ phát triển hoàn chỉnh.
• Độ mịn (Fineness): Khối lượng trên một đơn vị chiều dài của xơ bông, ảnh hưởng trực tiếp đến độ bền của sợi và độ cản trở dòng khí khi nén.

Điều 4: Nguyên tắc của phương pháp đo dòng khí

• Nguyên lý hoạt động dựa trên việc cho một dòng không khí có áp suất hoặc lưu lượng xác định đi qua một khối lượng xơ bông được nén trong một buồng đo có thể tích cố định.
• Sử dụng hai phép đo dòng khí độc lập ở hai trạng thái nén khác nhau (hoặc đo đồng thời hai thông số dòng khí khác nhau dưới các điều kiện cơ học khác nhau) để tách biệt ảnh hưởng của độ mịn xơ và độ chín xơ lên lực cản dòng khí.
• Các giá trị áp suất chênh lệch hoặc lưu lượng khí thu được từ thiết bị đo sẽ được chuyển đổi thông qua các công thức thực nghiệm hoặc bảng tra cứu chuẩn để xác định chính xác hệ số độ chín của xơ bông.

Hiệu lực thi hành

TCVN 11963:2017 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp đồng bộ hóa phương pháp thử nghiệm xơ bông của Việt Nam với các tiêu chuẩn quốc tế (ISO), nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào cho ngành dệt may xuất khẩu.