Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11737-3:2016 (ISO 8253-3:2012)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11737-3:2016 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 8253-3:2012 về Âm học - Phương pháp đo thính lực - Phần 3: Phép đo thính lực bằng giọng nói. Đây là văn bản kỹ thuật cốt lõi quy định các nguyên tắc, quy trình và yêu cầu kỹ thuật đối với việc đánh giá sức nghe của con người thông qua các tín hiệu lời nói được chuẩn hóa. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết và chuyên sâu nội dung từ Điều 1 đến Điều 4 của tiêu chuẩn này.

Điều 1: Phạm vi áp dụng (Scope)

Điều khoản này xác định rõ giới hạn, mục tiêu và các đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn, cụ thể bao gồm:

• Quy định phương pháp đo: Tiêu chuẩn xác định các quy trình và yêu cầu đối với phép đo thính lực bằng giọng nói sử dụng các tài liệu lời nói được ghi âm sẵn và được phát qua các thiết bị truyền âm chuyên dụng.
• Đường truyền âm thanh: Áp dụng cho việc truyền âm qua đường khí bằng tai nghe (air conduction), qua đường xương (bone conduction), hoặc qua hệ thống loa trong trường âm tự do (sound-field audiometry) nhằm đánh giá thính lực trong môi trường mô phỏng thực tế.
• Mục đích đo lường: Xác định các chỉ số thính học quan trọng bao gồm ngưỡng nhận biết lời nói (speech recognition threshold) và điểm nhận biết lời nói (speech recognition score) trong môi trường yên tĩnh hoặc trong môi trường có tiếng ồn che lấp.
• Giới hạn áp dụng: Tiêu chuẩn này chủ yếu áp dụng cho các tài liệu lời nói đã được ghi âm sẵn để đảm bảo tính chuẩn hóa. Tiêu chuẩn không áp dụng cho phương pháp đo bằng giọng nói trực tiếp (live voice) của người khám, trừ khi có các quy định hiệu chuẩn đặc biệt được kiểm soát nghiêm ngặt.

Điều 2: Tài liệu viện dẫn (Normative references)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác và đồng bộ, người sử dụng cần phải kết hợp và tham chiếu chặt chẽ với các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế sau đây:

• TCVN 11737-1 (ISO 8253-1): Âm học - Phương pháp đo thính lực - Phần 1: Phép đo thính lực đơn âm đường khí và đường xương cơ bản. Đây là nền tảng để thiết lập các điều kiện đo cơ bản.
• ISO 389 (các phần liên quan): Quy định về mức chuẩn không (reference zero) để hiệu chuẩn các thiết bị đo thính lực, đảm bảo tính thống nhất về mặt vật lý âm học.
• IEC 60645-1: Thiết bị điện thính học - Phần 1: Thiết bị đo thính lực (Audiometers), quy định các yêu cầu kỹ thuật tối thiểu đối với máy đo thính lực.
• Các tiêu chuẩn liên quan đến mức ồn nền tối đa cho phép trong phòng đo thính lực nhằm đảm bảo kết quả đo không bị sai lệch bởi tạp âm môi trường.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa (Terms and definitions)

Tiêu chuẩn cung cấp hệ thống thuật ngữ chuyên ngành được định nghĩa rõ ràng nhằm thống nhất cách hiểu và thực hành lâm sàng:

• Phép đo thính lực bằng giọng nói (Speech audiometry): Phương pháp đo lường khả năng nghe, nhận biết, phân biệt và hiểu các tín hiệu lời nói của đối tượng thử nghiệm.
• Tài liệu lời nói (Speech material): Tập hợp các âm tiết, từ đơn, cụm từ hoặc câu đã được chuẩn hóa, lựa chọn kỹ lưỡng về mặt ngôn ngữ học và được ghi âm lại để làm tín hiệu kích thích trong quá trình đo.
• Ngưỡng nhận biết lời nói (Speech recognition threshold - SRT): Mức áp suất âm nhỏ nhất mà tại đó đối tượng thử nghiệm có thể nhận biết và lặp lại chính xác một tỷ lệ phần trăm quy định (thường là 50%) các từ thử nghiệm được phát ra.
• Điểm nhận biết lời nói (Speech recognition score): Tỷ lệ phần trăm các đơn vị lời nói (từ hoặc âm tiết) mà đối tượng thử nghiệm nghe và lặp lại chính xác ở một mức nghe cụ thể (thường cao hơn ngưỡng nghe để đánh giá khả năng phân biệt tối đa).
• Tiếng ồn che lấp (Masking noise): Tiếng ồn được đưa vào tai không thử nghiệm (hoặc đưa vào cùng tai thử nghiệm trong các phép đo có tiếng ồn nền) nhằm ngăn cản hiện tượng nghe bóng (cross-hearing) hoặc để đánh giá khả năng nghe hiểu lời nói trong môi trường ồn.

Điều 4: Yêu cầu đối với tín hiệu lời nói và tài liệu lời nói (Requirements for speech signals and speech material)

Đây là điều khoản kỹ thuật cốt lõi quy định về chất lượng, cấu trúc và phương pháp chuẩn hóa các tín hiệu âm thanh dùng trong phép đo:

• Yêu cầu về ghi âm và chất lượng âm thanh: Tài liệu lời nói phải được ghi âm kỹ thuật số với chất lượng cao, không bị méo tiếng, không có tạp âm nền và phải được thực hiện bởi người nói (phát thanh viên) có giọng phát âm chuẩn, rõ ràng, tốc độ nói ổn định.
• Tín hiệu hiệu chuẩn (Calibration signal): Mỗi bộ tài liệu lời nói ghi âm phải đi kèm với một tín hiệu hiệu chuẩn tương ứng (thường là tiếng ồn có phổ tương đương với phổ trung bình của lời nói - speech-shaped noise, hoặc âm đơn). Tín hiệu này dùng để thiết lập mức âm lượng chuẩn trên máy đo thính lực trước khi tiến hành đo trên người bệnh.
• Cân bằng âm lượng và độ khó: Các từ hoặc câu trong cùng một bộ danh sách từ thử nghiệm phải được cân bằng về mặt năng lượng âm thanh (RMS) và có độ khó tương đương về mặt ngôn ngữ học để đảm bảo tính đồng nhất giữa các lần đo khác nhau.
• Phổ tần số của tín hiệu: Phổ tần số của tài liệu lời nói phải bao phủ đầy đủ dải tần số quan trọng của giọng nói con người (đặc biệt là dải tần từ 125 Hz đến 8000 Hz) để có thể đánh giá chính xác các tổn thương thính lực ở các vùng tần số khác nhau, đặc biệt là vùng tần số cao quyết định khả năng nghe rõ phụ âm.