Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11512:2016 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế CAC/RCP 73-2013) là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định về Quy phạm thực hành giảm axit hydrocyanic (HCN) trong sắn và sản phẩm sắn. Axit hydrocyanic là một độc tố tự nhiên tồn tại dưới dạng các liên kết glucoside sinh cyanogen trong cây sắn, có khả năng gây ngộ độc cấp tính hoặc mãn tính cho người tiêu dùng nếu không được xử lý đúng cách. Tiêu chuẩn này được ban hành nhằm thiết lập các hướng dẫn thực hành nông nghiệp và chế biến tối ưu để kiểm soát và giảm thiểu tối đa hàm lượng độc tố này trong chuỗi thực phẩm.
Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn (Điều 1)
- Tiêu chuẩn này đưa ra các khuyến nghị và biện pháp thực hành cụ thể áp dụng cho toàn bộ chuỗi sản xuất sắn, từ khâu lựa chọn giống, canh tác, thu hoạch cho đến chế biến, bảo quản và phân phối các sản phẩm sắn dùng làm thực phẩm cho người.
- Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, các hộ nông dân trồng sắn, các cơ sở thu mua, chế biến sắn quy mô thủ công lẫn công nghiệp.
- Mục tiêu cốt lõi là đảm bảo hàm lượng axit hydrocyanic (HCN) trong sản phẩm sắn cuối cùng đạt mức an toàn nhất, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn thực phẩm của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Codex (CAC).
Các thuật ngữ và định nghĩa quan trọng (Điều 2)
- Sắn (Cassava): Là loài cây thuộc họ Manihot esculenta Crantz, được trồng chủ yếu để lấy củ chứa tinh bột.
- Sắn ngọt (Sweet cassava): Các giống sắn có hàm lượng axit hydrocyanic tự do và liên kết thấp hơn 50 mg/kg (tính theo khối lượng củ tươi). Đây là loại sắn thường được sử dụng trực tiếp sau khi luộc hoặc chế biến đơn giản.
- Sắn đắng (Bitter cassava): Các giống sắn có hàm lượng axit hydrocyanic cao hơn 50 mg/kg (tính theo khối lượng củ tươi). Loại sắn này bắt buộc phải trải qua các quy trình chế biến phức tạp để loại bỏ độc tố trước khi sử dụng làm thực phẩm.
- Glucoside sinh cyanogen (Cyanogenic glucosides): Các hợp chất hóa học tự nhiên có trong sắn (chủ yếu là linamarin và lotaustralin), khi bị thủy phân bởi enzyme linamarase sẽ giải phóng ra axit hydrocyanic (HCN) gây độc.
Nguyên tắc chung về giảm thiểu HCN (Điều 3 & Điều 4)
- Lựa chọn giống sắn phù hợp: Khuyến khích người nông dân ưu tiên canh tác các giống sắn ngọt, có hàm lượng HCN thấp tự nhiên cho mục đích tiêu dùng trực tiếp. Đối với các vùng nguyên liệu phục vụ công nghiệp chế biến tinh bột, việc sử dụng sắn đắng phải đi kèm với cam kết kiểm soát nghiêm ngặt quy trình công nghệ loại bỏ độc tố.
- Quản lý canh tác và thu hoạch: Các yếu tố môi trường như hạn hán, đất nghèo dinh dưỡng có thể làm tăng nồng độ glucoside sinh cyanogen trong củ sắn. Do đó, cần áp dụng các biện pháp canh tác tốt (GAP), tưới tiêu hợp lý và bón phân cân đối để hạn chế sự gia tăng độc tố. Thu hoạch sắn đúng độ chín và tránh làm tổn thương cơ học củ sắn trong quá trình vận chuyển nhằm ngăn chặn sự tự phân hủy giải phóng HCN tự do ngoài kiểm soát.
- Nguyên tắc chế biến giảm độc tố: Quá trình chế biến sắn phải tận dụng tối đa cơ chế giải phóng enzyme linamarase để thủy phân hoàn toàn glucoside sinh cyanogen thành HCN tự do, sau đó loại bỏ HCN này bằng các phương pháp vật lý như ngâm nước, ép nước, lên men, phơi khô hoặc gia nhiệt (luộc, hấp, sấy).
Để sử dụng toàn bộ tiện ích nâng cao của Hệ Thống Pháp Luật vui lòng lựa chọn và đăng ký gói cước.
QUY PHẠM THỰC HÀNH GIẢM AXIT HYDROXYANIC (HCN) TRONG SẮN VÀ SẢN PHẨM SẮN
Code of practice for the reduction of hydrocyanic acid (hcn) in cassava and cassava products
Lời nói đầu
TCVN 11512:2016 tương đương với CAC/RCP 73-2013;
TCVN 11512:2016 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F1 Ngũ cốc và đậu đỗ biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.
Lời giới thiệu
Hydro xyanua hay axit hydroxyanic (HCN) là hợp chất dễ bay hơi, bay hơi nhanh trong không khí ở nhiệt độ trên 28 °C và tan nhanh trong nước. Chất này có thể dễ dàng bị mất trong quá trình vận chuyển, bảo quản và phân tích mẫu.
Hydro xyanua là hợp chất hóa học có thể được giải phóng ra từ xyanogenic glycosid, là thành phần có mặt tự nhiên trong một số cây trồng như: hạnh nhân đắng, cao lương, sắn, hạt đậu lima, quả hạch và măng. Do đó, các biện pháp giảm thiểu và loại bỏ hydro xyanua cần tập trung vào tiền chất là xyanogenic glycosid và các xyanohydrin.
Hydro xyanua có thể gây độc cho người và động vật, mức độ nghiêm trọng của chất độc phụ thuộc vào lượng sử dụng.
Sắn là một loại cây lương thực quan trọng chứa các xyanogenic glycosid. Cây sắn bao gồm cả củ cũng chứa enzym linamarase, enzym này phân hủy các xyanogenic glycosid giải phóng ra các xyanohydrin, phân ly axit ở mức độ thấp tạo ra hydro xyanua. Mức độ phân hủy của các xyanogenic glycosid và cuối cùng giải phóng ra hydro xyanua phụ thuộc vào lượng linamarase có trong mô sắn; mức độ phá vỡ các mô, tính axit của sản phẩm và xử lý nhiệt là những yếu tố quan trọng trong việc xác định nồng độ xyanogen còn dư trong sản phẩm sắn. Thực tế cho thấy rằng các xyanogenic glycosid nồng độ cao có thể dẫn đến nồng độ hydro xyanua cao hơn
.
QUY PHẠM THỰC HÀNH GIẢM AXIT HYDROXYANIC (HCN) TRONG SẮN VÀ SẢN PHẨM SẮN
Code of practice for the reduction of hydrocyanic acid (HCN) in cassava and cassava products
Tiêu chuẩn này cung cấp các hướng dẫn thực hành để sản xuất sản phẩm từ sắn với nồng độ an toàn của dư lượng hợp chất xyanogenic.
Tiêu chuẩn này đưa ra các biện pháp đã được chứng minh để ngăn ngừa và/hoặc giảm nồng độ hydro xyanua trong các sản phẩm sắn. Khi áp dụng tiêu chuẩn cho các phương pháp chế biến sắn nên lựa chọn cẩn thận từ quan điểm lợi ích và tính khả thi. Ngoài ra, cần thực hiện theo quy định và các tiêu chuẩn khác có liên quan.
Việc ứng dụng hợp lý các biện pháp công nghệ như Thực hành sản xuất tốt (GMP) có thể ngăn ngừa hoặc làm giảm đáng kể nồng độ hydro xyanua trong các sản phẩm sắn.
3 Các biện pháp làm giảm tiền chất của hydro xyanua
Hàm lượng xyanua tiềm tàng trong sắn thay đổi theo các giống sắn, điều kiện môi trường nơi trồng trọt (ví dụ hạn hán) và thời gian thu hoạch.
Các giống sắn có hàm lượng xyanua thấp đã được phát triển vì có thể có ích trong việc làm giảm sự xuất hiện của hydro xyanua trong sắn trồng. Khi sử dụng các giống sắn đắng thì cần có quy trình chế biến thích hợp sau thu hoạch.
Việc thu hoạch nên được thực hiện vào thời điểm thích hợp vì các nghiên cứu cho thấy xyanua tăng trong sắn thu hoạch muộn.
4 Quy trình sản xuất điển hình
Chế biến có hiệu quả trong việc làm giảm hàm lượng hợp chất xyanogenic đến nồng độ tối thiểu khi được thực hiện thích hợp. Chế biến không đầy đủ hoặc sơ sài có thể dẫn đến dư lượng hydro xyanua cao trong sản phẩm cuối cùng.
Quy trình sản xuất các sản phẩm sắn thay đổi tùy theo các sản phẩm dự định. Một số ví dụ về các sản phẩm từ sắn gồ
Để xem đầy đủ nội dung và sử dụng toàn bộ tiện ích của Hệ Thống Pháp Luật vui lòng lựa chọn và đăng ký gói cước.
Nếu bạn đã là thành viên, hãy bấm:
- 1Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3578:1994 về sắn khô do Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường ban hành
- 2Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8796:2011 về Bột sắn thực phẩm
- 3Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10546:2014 về Tinh bột sắn
- 4Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11682:2016 (CAC/RCP 57-2004 with amendment 2009) về Quy phạm thực hành vệ sinh đối với sữa và sản phẩm sữa
- 5Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11115:2015 (ISO 3139:1976 WITH AMENDMENT 1:1980) về Axit flohydric dạng nước sử dụng trong công nghiệp - Lấy mẫu và phương pháp thử
- 6Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3578:2020 về Sắn khô
- 1Quyết định 4217/QĐ-BKHCN năm 2016 công bố Tiêu chuẩn quốc gia Ngũ cốc - Rau đông lạnh nhanh
- 2Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3578:1994 về sắn khô do Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường ban hành
- 3Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8796:2011 về Bột sắn thực phẩm
- 4Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10546:2014 về Tinh bột sắn
- 5Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11682:2016 (CAC/RCP 57-2004 with amendment 2009) về Quy phạm thực hành vệ sinh đối với sữa và sản phẩm sữa
- 6Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11115:2015 (ISO 3139:1976 WITH AMENDMENT 1:1980) về Axit flohydric dạng nước sử dụng trong công nghiệp - Lấy mẫu và phương pháp thử
- 7Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 3578:2020 về Sắn khô
Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11512:2016 (CAC/RCP 73-2013) về Quy phạm thực hành giảm axit hydroxyanic(HCN) trong sắn và sản phẩm sắn
- Số hiệu: TCVN11512:2016
- Loại văn bản: Tiêu chuẩn Việt Nam
- Ngày ban hành: 01/01/2016
- Nơi ban hành: ***
- Người ký: ***
- Ngày công báo: Đang cập nhật
- Số công báo: Đang cập nhật
- Ngày hiệu lực: 14/09/2026
- Tình trạng hiệu lực: Kiểm tra
