Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11156-3:2015 (hoàn toàn tương đương với ISO 7507-3:2006) là văn bản kỹ thuật quan trọng quy định phương pháp hiệu chuẩn bể trụ đứng bằng phương pháp tam giác quang. Đây là phương pháp tiên tiến giúp xác định chính xác dung tích của các bể chứa dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ dạng lỏng có kích thước lớn.

Giới thiệu chung về tiêu chuẩn TCVN 11156-3:2015

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật và quy trình thực hiện phương pháp tam giác quang (optical-triangulation method) để hiệu chuẩn các bể chứa hình trụ đứng. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả đối với các bể có đường kính lớn, nơi mà phương pháp đo hình học truyền thống bằng thước băng gặp nhiều hạn chế hoặc không thể thực hiện được một cách an toàn và chính xác.

Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn (Điều 1)

• Áp dụng đối với các bể chứa hình trụ đứng bằng thép, không cách nhiệt, có đường kính danh nghĩa lớn hơn hoặc bằng 8 mét.
• Phương pháp này có thể được tiến hành từ bên ngoài bể (phương pháp tam giác quang ngoài) hoặc từ bên trong bể (phương pháp tam giác quang trong) tùy thuộc vào điều kiện thực tế và yêu cầu kỹ thuật.
• Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các bể bị biến dạng nghiêm trọng hoặc các bể có kết cấu không đồng nhất ảnh hưởng đến đường ngắm quang học.

Tài liệu viện dẫn và các tiêu chuẩn liên quan (Điều 2)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, cần tham chiếu đến các tài liệu tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia liên quan đến đo lường dung tích dầu mỏ, bao gồm các phần khác của bộ tiêu chuẩn TCVN 11156 (ISO 7507) về hiệu chuẩn bể trụ đứng, đặc biệt là Phần 1 (Phương pháp đo dải) và các tiêu chuẩn về thiết bị đo quang học.

Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi (Điều 3)

• Phương pháp tam giác quang: Phương pháp xác định tọa độ các điểm trên thành bể bằng cách đo các góc từ các trạm đo có khoảng cách cơ sở đã biết.
• Trạm đo (Station): Vị trí đặt thiết bị đo quang học (như máy kinh vĩ hoặc máy toàn đạc) để tiến hành ngắm và đo các góc đến thành bể.
• Đường cơ sở (Baseline): Khoảng cách được đo chính xác giữa hai trạm đo, làm cơ sở để tính toán các khoảng cách và bán kính khác của bể.
• Khoang bể (Course/Ring): Các phần hình trụ ghép lại thành chiều cao của bể, mỗi khoang thường có độ dày tấm thép khác nhau.

Nguyên lý cơ bản của phương pháp tam giác quang (Điều 4)

Nguyên lý của phương pháp dựa trên việc giải các tam giác lượng giác được hình thành bởi các trạm đo và các điểm đích trên thành bể. Quy trình cơ bản bao gồm:

• Thiết lập một hoặc nhiều đường cơ sở xung quanh bể (đối với đo ngoài) hoặc bên trong bể (đối với đo trong) và đo chiều dài của các đường cơ sở này với độ chính xác cực cao.
• Đặt thiết bị đo góc tại các đầu của đường cơ sở, tiến hành ngắm vào các điểm đích được xác định trên từng khoang bể ở các độ cao khác nhau.
• Đo các góc ngang và góc đứng từ các trạm đo đến các điểm đích.
• Sử dụng các công thức lượng giác để tính toán khoảng cách từ trạm đo đến thành bể, từ đó xác định bán kính ngoài hoặc bán kính trong của từng khoang bể tại các vị trí đo.
• Hiệu chỉnh các kết quả đo dựa trên nhiệt độ môi trường, nhiệt độ thành bể và các yếu tố ảnh hưởng khác để đảm bảo độ chính xác tối đa của bảng dung tích bể được lập sau đó.

Ưu điểm nổi bật của phương pháp

• Giảm thiểu sai số do con người khi thực hiện đo thủ công bằng thước băng trên diện tích lớn.
• Tăng cường an toàn lao động vì kỹ thuật viên không cần phải leo trèo trực tiếp xung quanh toàn bộ bề mặt thành bể để đo chu vi.
• Khả năng áp dụng linh hoạt cho cả bể có mái cố định và mái nổi, cũng như các bể có chướng ngại vật xung quanh nhờ việc lựa chọn linh hoạt các vị trí đặt trạm đo.